است البته « فى الجمله » يعنى قطع نظر از اينكهچه نوع تصرّفى و به چه ملاكى مسقطيت دارد كه بهتفصيل خواهد آمد . و دليل مسقط بودن عبارتستاز اجماع فقهاء و پيش از آن نصوص و رواياتدليل سقوط هستند ( و اجماع دليل جداگانه نيستو مدركى است . ) :
1 - صحيحهء ابن رئاب : اگر مشترى قبل ازسپرى شدن سه روز در جاريه ، حدثى احداثكند اين رضايتى از او ( نسبت به معامله ) است و خيار هم ندارد . پرسيده شد : حدث چيست ؟ امامفرمود : آن است كه مشترى دست به جاريه بزند واو را لمس كند ( شايد كنايه از جماع باشد ) يا او راببوسد و يا به مواضعى از بدن او كه پيش از خريدنو مالك شدن حق نداشت نگاه كند ، نگاه بنمايد « 1 » ( و مراد از احداث حدث تصرّف است ، پستصرّف مسقط است و جزئيّات بيشترى خواهدآمد . )
2 - صحيحهء صفّار : به امام عسكرى عليه السلام نامهنوشتم و در آن از مردى پرسيدم كه چهار پايى را ازمردى خريده سپس در آن احداث حدثى نموده : مثلًا سم حيوان را گرفته ، او را نعل كرده يا تافرسنگها سوارش شده است ، آيا باز هم تا سه روزباقى است حق الخيار دارد و مىتواند معامله رافسخ كند و حيوان را به صاحبش برگرداند ؟ امام عليه السلام در جواب مرقوم فرمودند : اگر در حيوان احداثحدثى نموده معامله لازم شده و حق فسخ كردنندارد . « 2 » 3 - در ذيل صحيحهء ابن رئاب كه در مسأله اوّلگذشت چنين آمده : به امام عرض كردم : اگرمشترى جاريه را بوسيده يا لمس كرده باشدچطور ؟ فرمود : اگر بوسيده يا لمس كرده يا بهمواضعى كه بر غير مالك حرام است نگاه كردهخيار منقضى شده و ديگر حق فسخ كردن ندارد و معامله لازم شده « 3 » .
از هر سه روايات استفاده مىشود كه كه پس ازاحداث حدث خيار حيوان ساقط مىشود .
قوله : و استّدل :
قبل از ورود در مفاد اخبار و روايات ، كلامى ازعلّامه را مورد نقد و بررسى قرار
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 351 ، حديث اوّل ، باب چهارم .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 351 ، حديث دوّم ، باب 4 .
( 3 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 135 ، حديث 3 ، باب 4 .