تمام مىشود ولى خيار حيوان كماكان تا سهروز باقى است و فرض « الف » نادر است و اينفرض غالب و كثير است .
ج : مجلس معامله پس از سه روز ، منقضىشود ، در اينجا خيار حيوان در پايان سه روز تماممىشود ولى خيار مجلس كماكان باقى است و تاتفرّق نيايد باطل نمىشود كه اينهم فرض نادرىاست .
دليل قول مشهور : اطلاق قول امام عليه السلام :
« الشرط فىالحيوان ثلاثة ايّام و فى غيره حتى يفترقا » « 1 »
است . وجه استدلال : متبادر از جملهء دوّم ، اين است كه مبدء خيارمجلس بلافاصله پس از انعقاد بيع است و به قرينهءمقابله يا وحدت سياق ، از جمله اوّل نيز همينمتبادر است و ذيل هر كدام اطلاق دارد يعنىجملهء اوّل مىگويد : خيار حيوان سه روز است ( مطلقاً يعنى چه مجلس معامله باقى باشد يا نه ، متفرّق بشوند يا نه ) و جملهء دوّم مىگويد : خيارمجلس تا لحظهء افتراق است ( باز مطلقاً يعنى چهافتراق قبل از سه روز حاصل شود و چه در پايانروز سوّم و چه پس از آن ) و اين اطلاقها با يكديگرتنافى ندارد تا از خير يكى بگذريم و مقيّد كنيم بهفرض بعد از تفرّق بلكه به ظاهر هر دو اخذمىشود ، و يكى خيار حيوان را تا سه روز مىداندمطلقاً يعنى خيار ديگرى باشد يا نه ، و ديگرىخيار مجلس را تا افتراق مىداند مطلقاً يعنى خيارديگرى باشد يا نه و به هر كدام در موردش عملمىشود .
2 - ولى ابن زهره ( ره ) مبدء خيار حيوان را ازلحظهء افتراق طرفين دانسته « 2 » و شيخ طوسى « 3 » ابنادريس حلّى « 4 » هم در خيار شرط ( كه خواهد آمد ) مبدء آن را از لحظهء افتراق دانستهاند ، ولىاستدلالى آوردهاند كه در خيار حيوان نيز جارىاست و لذا مىتوان به گردن آنها گذاشت كه : آنها نيزمبدء خيار حيوان را از حين تفرّق مىدانند .
و آن استدلال اين است كه : خيار وقتى مىآيدكه عقد ثابت باشد « صغرى » و عقد وقتى ثابتمىشود كه تفرّق حاصل شود ( و گرنه قبل از تفرّقثابت نيست ) « كبرى » پس خيار وقتى مىآيد كهتفرّق حاصل شود و قبل از آن خيار شرط يا حيوانيا هر خيار ديگر
هامش
( 1 ) . وسائل ، ج 12 ، ص 351 ، باب 4 ، حديث 1 .
( 2 ) . غنية ، ص 220 .
( 3 ) . مبسوط ، ج 2 ، ص 85 .
( 4 ) . سرائر ، ج 2 ، ص 247 .