بداء از جملهء معتقدات شيعيان است و اهل سنت بدون اينكه بدرستى مراد شيعه و ائمّهء شيعه را درك كنند آنها را متّهم ساختهاند بهاستناد جهل بهسوى خداوند ، ما براى روشن شدن مراد شيعه مىگوئيم :
بداء در اصل لغت بهمعناى ظهور است يعنى وقتى چيزى مخفى و پوشيده بود و ناگهان و بر خلاف انتظار هويدا و آشكار مىگردد مىگويند : بدا اى ظهر ، مثلا جامهء شما خونى بود هرچه وارسى كرديد نيافتيد و وارد نماز شديد و در اثناء ناگهان خون را ديديد در اينجا مىگويند : ثمّ بدالك . . . ، يا مثلا كالائى را بهعنوان اينكه سالم و بىعيب باشد خريديد و بعد كه تحويل گرفتيد و به منزل برديد عيب واقعى آن بر شما هويدا شد و بدالك كه عيب دارد .
و در اصطلاح دانشمندان كلام ، بداء در تكوينيات شبيه نسخ در تشريعيات است ، در تشريعيات مىگوئيم : بنا بود فلان حكم شرعى مستدام باشد و ظاهر دليل همين را دلالت داشت ولى پس از مدتى ناگهان آن حكم نسخ و رفع شد و حكم ديگرى بجاى آن نشست .
حال در تكوينيات هم مىگوئيم : بنا بود فلان حادثه اتفاق بيفتد ولى بداء حاصل شد و اتفاق نيفتاد : فى المثل بنا بود بر قوم حضرت يونس ( ع ) عذابى نازل شود و حتى آثار عذاب هم هويدا شد ، ولى بلا نازل نشد و خداوند بلا را از آنها دور كرد .
يا مثلا عروس زمان حضرت عيسى بنا بود همان شب زفاف بميرد ولى نمرد ، و . . .
در اين گونه موارد گفته مىشود بداء حاصل شد . حال گره كورى كه جلو چشم اهل سنت بوده اينكه خيال مىكردند قول به بداء مستلزم جهل بر خداوند است كه معاذ الله خداوند بدون اطلاع از عواقب امر تصميمى گرفت و پس از مدّتى پى به اشتباه خود برد و آگاه شد و رأى او دگرگون شد و اين با عليم مطلق
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 578
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥٧٨