مانند مالكيت بنده و مالكيت خدا كه العبد و ما فى يده كان لمولاه . ]
قوله : نعم : پس چنين اعتقادى سبب كفر نيست . آرى نكتهء قابل ملاحظه آنست كه :
همانطورى كه شهيد اوّل هم اشاره فرمود : ما دليلى بر حىّ و شاعر و مريد بودن افلاك نداريم ، و چون دليل نداريم اسناد اين آثار به افلاك و آنها را فاعل مؤثر دانستن نوعى تخمين و گمان و حدس و تير به تاريكى انداختن است [ و نبايد بىدليل مطلب عقيدتى را بيان كرد . ] و كارى را كه به نص قرآن فعل خداوند است از اغناء ابكاء - اماته - رزق و . . . بدون دليل به غير خدا نسبت دادن است . و بدون ترديد چنين اسنادى قبيح است .
قوله : و ما ذكره : مدرك شهيد در اين سخن [ كه نبايد تدبير امور كائنات را به افلاك نسبت داد و اين اسناد بلادليل مىباشد ] روايتى است از كتاب احتجاج طبرسى از هشام بن حكم از امام صادق ( ع ) :
هشام گويد : زنديق و لا مذهبى از امام صادق چنين سئوال كرد :
نظر شما راجع به كسى كه مىپندارد كه تدبير عالم و پديدههاى شگفتآور آن بدست ستارگان هفتگانه [ قمر - مشترى - زحل - زهره و . . . ] مىباشد ، چيست ؟
امام ( ع ) فرمودند : اينان نيازمند دليل و اثبات هستند ، به چه دليل ادّعا مىكنند كه مدبّر عالم اكبر [ جهان افلاك و سموات كه هرچه علم پيشرفت مىكند ستارگان و كهكشانهاى عظيمى را كشف مىكند . ] و عالم اصغر [ عالم كائنات و مواليد ثلاث كه همين جهان پائين يا زمين و ما فيها و من عليها باشد . ] ستارگان شناور در فلك هستند كه على الدوام در حال فروزندگى و گردش هستند و فتور و سستى و توقف و ايستائى ندارند ؟
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 576
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥٧٦