مختارة به عين اختيار الله .
و لذا خود مرحوم شيخ فرمود : تعالى الله عما يقول الظالمون علّوا كبيرا ، يعنى آن عقيده را نفى كرد در حالى كه در ادامه اين قسم ثانى را نفى نمىكنند و مىگويند : ممكن است . و ما در همانجا آن عبارت را دو گونه تفسير كرديم كه گونهء دوّمش با اين الثانى مىسازد كه ارادهء آنها تحت تأثير ارادهء الهى است و تا مادامى كه خدا بخواهد و حكمت باشد اينها فاعل مختار و مؤثر باذن الله هستند و الّا فلا .
و ظاهرا همين معنى مراد است و نمونههائى هم در قرآن دارد از جمله معجزات انبياء كه جناب موساى كليم معجزه مىكند ولى باذن الله ، جناب عيسى مرده زنده مىكند امّا باذن الله كه اين اذن و مشيّت الهى بالاى سر آنها است . ]
حال آيا چنين اعتقادى موجب كفر است ؟ دو دسته عبارات از فقها بما رسيده .
1 - ظاهر اكثر عباراتى كه قبلا نقل شده اينست كه : چنين اعتقادى كفر است .
و بهعنوان نمونه دو عبارت ذيل را نقل مىكنيم :
الف : جناب علّامه ره در شرح فص الياقوت « 1 » [ فصّ الياقوت نوشتهء ابراهيم بن نوبخت است . ] فرموده : منجّمين دو گروه شدهاند :
عدّهاى برآنند : افلاك موجوداتى زنده و داراى روح و نفس ناطقه و نيز داراى اراده و اختيار هستند . [ همين الثانى كه مورد بحث ما است و عقيده قدماء از حكماء همين بوده ] .
و عدّهاى مىگويند : افلاك فاعل موجب هستند و بالجبر اين آثار از آنها صادر مىشود و ارادهاى ندارند [ مثل عوامل طبيعى كه در الثالث بعدا خواهد آمد . ]
سپس فرموده : هر دو نظريه باطل و فاسد است . [ و موجب كفر مىگردد . ]
هامش
( 1 ) انوار الملكوت ص 199 .