قوله : ثم قال : سپس سيّد جزائرى فرقهء ديگرى از منجّمين را عنوان كرده و فرموده : امّا آندسته از منجّمين مسلمانى كه مطالعه در نجوم دارند ، و پارهاى از اوضاع و احوالات سيّارات را با محاسبات نجومى استخراج مىكنند و احيانا به تقليد از حكماء قديم ، احكامى صادر مىكنند و براساس تخمين و حدس و گمان حرفهائى مىزنند ولى اعتقادات دينى آنها سالم است [ نه منكر مبدء و صانع هستند و نه منكر يكى از ضروريات دين ] اينها در زمرهء منجّمين مصطلح داخل نبوده و آنهمه طعنهها و ريشخندها كه در روايات باب آمده ، اينها را شامل نيست .
قوله : اقول : مرحوم شيخ به هر دو فراز فرمايشات سيد اعتراض دارند :
امّا فراز اوّل : جناب سيّد كفّار از منجمين را در يكدسته منحصر كرد و آن كسانى بودند كه تمام اصول دين را منكر بودند و اعتقادى به ماوراء طبيعت نداشتند . . . در حالى كه قبلا بيان كرديم و بعدا هم از زبان مرحوم علّامهء مجلسى در مسئله سحر و جادو در بحث سحر كلدانيان خواهد آمد كه كفّار از منجمين سه گروه مىباشند نه يك گروه ، و دو گروه بعدى همان طرفداران تعطيل هستند كه ذكر شد .
و امّا فراز دوّم : جناب سيد فرمودند : طعنها و ريشخندهاى روايات ، شامل حال گروه دوّم نمىشود . . . شيخ ره مىفرمايند : از قضاء آن قسم از تنجيم كه مورد اختلاف فقهاء است و مشهور ميان مسلمين اعم از شيعه و سنى بطلان آن است ، همين قسم ثانى است و مطاعن دارد . در اخبار هم تماما يا غالبا متوجه همين گروه است نه گروه اوّل كه از اكفر كوافر هستند و تكليف آنها روشن است .
[ چون نوع منجّمين مطرح در اخبار مذكور همين مسلمانها بودند از قبيل
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 569
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥٦٩