ز : از همين مرحوم مجلسى در جاى ديگر از بحار « 1 » چنين آمده :
قول به اينكه : كواكب علّت فاعلى عالم هستند و با اراده و اختيار در حادثات ارضى تأثير و دخالت دارند اگرچه تأثير آنها متوقف بر شرائط ديگرى هم باشد [ از علت مادى و صورى و . . . ] باز هم اين اعتقاد كفر است [ و اوضاع فلكيه را حتى مقتضى هم نبايد دانست . ]
ح : مرحوم محدث عاملى در وسائل الشيعه « 2 » فرموده :
بطلان تنجيم از ضروريات دين است ، و همهء علماء شيعه فتوى به كفر چنين كسى دادهاند .
ط : از سخنان ابن ابى الحديد معتزلى در شرح نهج البلاغه استفاده مىشود كه نزد عامّه و اهل سنت هم مطلب از اين قرار است ، آنجا كه در شرح خود بر نهج البلاغهء مولى على ( ع ) گفته : آنكه بالضرورة من الدين معلوم مىباشد عبارتست از ابطال احكام نجوم ، حرمت اعتقاد به آن احكام ، نهى و زجر از تصديق منجمين است و معناى قول على ( ع ) كه فرمود فمن صدّقك بهذا فقد كذّب بالقرآن و . . . هم همين است كه با اعتقاد به تأثير و تأثر باشد . « 3 »
قوله : ثم لا فرق : شيخ اعظم ره پس از نقل عبارت عدّهء زيادى از فقهاء مىفرمايد :
اعتقاد به اينكه اجرام علويّه استقلال در تأثير دارند و علّت تامّهء حوادث سفليّه هستند به پنج صورت قابل تصوير است و به عبارت ديگر منجّمين از اين حيث به پنج گروه تقسيم مىشوند :
1 - كسانى كه بطوركلّى منكر صانع و مبدء ماوراء طبيعى هستند و به غير از
هامش
( 1 ) بحار الانوار ج 58 ص 308 .
( 2 ) وسائل ج 12 ص 101 در حاشيه عنوان باب 24 من ابواب ما يكتسب به .
( 3 ) شرح نهج البلاغه ج 6 ص 212 .