حرمت آن محلّ تأمل و بلكه ممنوع است [ چرا كه صورت انصراف به صورت كامل پيدا كرد و ناقص را شامل نيست . ]
قوله : و عليه : متفرع بر مطلب مذكور اگر مصوّرى نصف صورت حيوانى يعنى از سر تا كمرگاه را تصوير كرد چه حكمى دارد ؟ مىفرمايند : اگر تصوير بگونهاى است كه وانمود مىكند كه مثلا يك انسان نشسته است كه پائينتر از كمرش ديده نمىشود و تصويرگر به اين نيّت آن نصف را كشيده ، چنين تصويرى حرام است چرا كه صورت كامل است منتها انسان يا حيوانات ديگر حالات مختلفى دارند [ گاهى در حالت قيام و گاهى قعود و گاهى خوابيده هستند و تصوير مذكور يك انسان نشسته يا خوابيده را نشان مىدهد . پس حرام است [ و بقول محقق ايروانى در حاشيه ص 21 و 22 : تقدير المصور و قصده مما لا اثر له انّما المدار صدق كون الصورة صورة حيوان تام او انسان تام على قيام او قعود او اضطجاع عاريا او لابسا للباس او ملتّفا بالرداء او مغطّى باللحاف فربما لا يكون منقوشا من اجزاء بدنه سوى وجهه . . . ]
و اگر تصوير بگونهاى است كه بيش از نصف بدن را وانمود نمىكند [ مثل مجسّمههاى نيمتنهاى كه معمول است ] در اينجا تارة بر همين نصف هم صورت يك حيوان عرفا صدق مىكند باز حرام است و تارة صدق عرفى ندارد در اينجا دو فرض متصور است :
1 - از اوّل كه شروع به ايجاد صورت نمود قصدش همين نصف بدن بود نه بيشتر ولى وقتى نصف اوّل را ايجاد كرد تصميمش عوض شد و دوباره شروع كرد به ساخت نيمهء دوّم در اين فرض از ابتدا تا نيمه كار حرامى نكرده زيرا كه قصدش همان نصف بوده و بر آن هم صورت حيوان صدق نمىكند ، آرى نيمهء دوّم را كه شروع كرد يا به عبارت ديگر مشغول اتمام و تكميل شد از حالا به بعد كار حرامى
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 510
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥١٠