قوله : فتأمل : اشاره به اينست كه : در حرام هم كه به محض شروع او را مستحق عقاب مىداند اين دو نظر بدوى است و چون خيال مىكند كه مكلف به آخر خط خواهد رسيد و حرام واقعى را انجام خواهد داد چنين حكمى دارد ولى نظر و رأى نهايى عرف در آنجا هم همين است كه حالا كه به آخر نرسيد و حرام واقعى انجام نشد پس عقابى نيست و اين حكم را در واجبات هم دارد فلا فرق بينهما پس از باب تجرى بايد باشد .
قوله : بقى الكلام : تا اينجا مقام اوّل از بحث [ يعنى اصل تصوير و مجسمهسازى يا نقاشى كردن صور حيوانات ] به پايان رسيد و انظار در مسئله روشن نشد [ سه نظر ] و قول مرحوم شيخ هم روشن شد [ تصوير حيوانات مطلقا حرام و تصوير غير ذوات الارواح مطلقا جايز . ]
و امّا مقام ثانى : سخن در اقتناء و نگهدارى تصاوير است : على اختلاف المبانى كه هرقولى چيزى را تحريم مىكرد ، آيا نگهدارى تماثيل و تصاويرى كه اصل ساختن آن حرام بود ، جايز است يا خير ؟ در اين رابطه نيز سه نظريه مطرح است :
1 - گروهى طرفدار جواز اقتناء و نگهدارى و ساير تقلبّات از بيع و شراء و . . .
هستند از قبيل مرحوم محقّق اردبيلى در شرح ارشاد « 1 » كه فرموده : آنچه از اخبار صحيحه و از فتاواى فقهاء شيعه مستفاد مىباشد ، جواز ابقاء صور محرّمه است .
و از قبيل مرحوم صاحب جواهر كه حاكى و ناقل سخن مذكور از مقدس
هامش
( 1 ) مجمع الفائدة ج 2 ص 93