مىكند چرا كه بر ابتدا تصوير صدق نمىكرد تا مشمول روايات باشد ولى بر اكمال تصوير صدق مىكند پس حرام است .
2 - از ابتدا كه شروع به ايجاد صورت كرد قصدش اين بود كه صورت كامل حيوانى را به تصوير بكشد ولى پس از تصوير نيمهء آن برايش بدا حاصل شد يعنى از رأى قبلى عدول كرد و نيمهء ديگر را تكميل نكرد ، اين چه حكمى دارد ؟
مىفرمايند : از همان ابتدا كه با قصد و عمد مشغول تصوير حيوانى شد كار حرامى كرده ، و مشغول به حرام شده ولى سخن در اينست كه اين اشتغال به حرام از چه باب است ؟ آيا از باب تصوير است كه از عناوين محرّمهء واقعيه است ؟ يا از باب تجرّى و جرئت بر مولى است ؟ و جهان :
1 - از باب تجرّى حرام است زيرا كه على الفرض حرام واقعى محقق نشد بلكه مصوّر بعضى از مقدمات حرام را [ نيمتنهء اوّل ] به قصد رسيدن به حرام واقعى [ صورت كامل ] انجام داد نه خود حرام را پس تجرّى است .
2 - از باب حرام واقعى و تصوير حرام است زيرا كه عرفا وقتى مىگويند :
فلان كار حرام است منظور اينست كه اشتغال به آن كار را از روى عمد و قصد حرام است و منتظر اتمام و به پايان بردن آن نمىشوند و لذا اين مصوّر مشغول حرام واقعى شده و از اين باب مستوجب عقاب است .
قوله : و الفرق : گويا كسى مىگويد : بنابر وجه ثانى ميان واجب و حرام چه فرق است كه در واجب مثل نماز و حج و . . . تا مكلف عمل را به پايان نبرد و مستوفى و كامل انجام ندهد او را مستحق ثواب نمىدانيد ولى در حرام به مجرّد شروع او را فاعل الحرام و مستحق عقاب مىدانيد ؟ جواب اينست كه : قضاوت و فهم عرفى فارق ما بين واجب و حرام است كه در واجب تا به پايان نرسد فاعل را مستحق ثواب نمىداند ولى در حرام به مجرّد شروع او را مستحق عقاب مىداند .
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 511
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥١١