2 - و يا همانطورى كه بقول شما اخبار مقيّده و مجوّزه بر مجرّد نقش حمل مىشوند و در اثر كثرت استعمال يا غلبهء وجود ظهور در آن دارند دقيقا بايد به همين دليل مطلقات را هم بر مجرّد نقش حمل كرد و در نتيجه تعارض مىكنند و چون اخبار جواز نصّ است بر اخبار منع كه ظاهر باشد مقدم مىشوند و آنها را حمل بر كراهت مىكنيم و نتيجهء نهائى كراهت تصوير و مجرّد نقش حيوانات و غيره مىگردد . . . .
و امّا صورت مجسّمهسازى : از اين اخبار حكمش دانسته نمىشود در حالى كه مطلوب شما اثبات حرمت تجسّم بود و بالجمله اينكه كسى ادّعا كند كه كلمهء تصوير و مثال در اخبار مجوّزه بر مجرّد نقش حمل مىشود و در اخبار مانعه بر مطلق التصوير ، تحكّم و زورگوئى و قول بلادليل است و حق النظر پس از محاسبهء همهء جوانب مسئله اينست كه : تصوير حيوانات حرام و تصوير غير حيوانات جايز است ولو مجسّمهء آنها .
قوله : ثمّ انه : اقوال در مسئله و قول حق بيان شد حال مىفرمايد : بر فرض كه ما قول ثانى را اختيار كنيم و حكم حرمت را از دو حيث تعميم دهيم [ از حيث حيوان و غيره ، مجسّمهسازى و غيره ] و بگوئيم : تصوير موجودات مطلقا حرام است ، يا قول ثالث را برگزيده و بگوئيم : مجسّمهسازى مطلقا حرام است و خلاصه تصوير غيرحيوانات را هم دخالت دهيم ، ولى بايد بدانيم كه : منظور اين دو گروه تصوير خصوص موجوداتى است كه داراى دو ويژگى باشند .
1 - مخلوقى از مخلوقات خداوند باشند .
2 - داراى هيئت و شكل بسيار زيبا و اعجابانگيزى باشند كه نظر هر بينندهاى را به خود جلب مىكند و از مشاهدهء آنها [ چه خود وجود خارجى آنها و چه مجسّمه آنها و چه مجرد عكس و نقاشى آنها ] لذّت مىبرد .
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 506
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥٠٦