قوله : بل كلّ : تصوير غير حيوانات بلامانع است ، چون در آنها قصد به دو تشبّه به خالق مطرح نيست ، بلكه اصولا هرچيزى كه بشر با استفاده از اجسام مىسازد از قبيل خانهسازى - هواپيماسازى و . . . الّا و لابد در خارج به شكل و شمايل مخلوقى از مخلوقات خدا است و نمىتوان گفت كه بشر فلان وسيله را اختراع نكند ، فلان چيز را نسازد و . . . چرا كه اين موجب اختلال نظام و توقف كاروان علم و درجا زدن است و لا يرضى به عاقل ، فضلا عن رئيس العقلاء و خالق العقل .
قوله : و لذا : شاهد بر اينكه : هرمصنوعى از مصنوعات بشر به شكل موجودى از موجودات مىباشد ، كلامى از مرحوم فاضل هندى معروف به كاشف اللثام در كشف اللثام است : وى در مسئله كراهت نماز در جامههاى مشتمل بر تمثالها چنين فرموده :
كراهت مخصوص به تماثيل ذى الروح است زيرا اگر كراهت را تعميم دهيم بايد بگوئيم : جامههاى داراى اعلام و خطوط يكسره و راهراه نيز مكروه است چون راههاى آن شبيه چوبها - نىها و . . . مىباشد ، و نيز بايد بگوئيم : جامههاى حشودار [ كه گوشههاى آنها يا يقهء لباس را از پنبه يا وسيلهء ديگرى پر مىكردند تا اتو كشيده باقى بماند . ] نيز مكروه است چون راههاى خياط شدهء آن شبيه به چوبها و نىها و . . . مىباشد ، بلكه بايد گفت : كلا هر جامهاى پوشيدنش در نماز كراهت دارد چرا كه از نخها بافته شده و نخهاى آن شبيه چوبها و نىها و . . . مىباشد . « 1 »
[ در حالى كه هيچكدام از اينها قابل التزام نيست . ]
مرحوم شيخ اين سخن را فقط بهعنوان شاهدى براى بل كلّ . . . آوردند ، و
هامش
( 1 ) كشف اللثام ج 1 ص 194 .