مىشود ، بيان ذلك : علّامه در تذكرة « 1 » در رابطه با اينكه آيا بيع زالو و كرم ابريشم جايز است يا نه ؟
اوّل فرموده : فيه اشكال ، يعنى ممكن است كسى بگويد : جايز است ، چون داراى منافعى هستند ، منفعت زالو مكيدن خون است كه جلو خيلى از امراض را مىگيرد [ و امروزه در دنيا عمليّات خون دادن اين نقش را بازى مىكند و خون تازه در رگها به جريان افتاده و باعث شادابى و نشاط مىگردد ] و منفعت كرم ابريشم در زمان حياتش توليد ابريشم ، و پس از مرگ هم آن را به قلاب ماهيگيرى بسته و به دريا مىاندازند و چون ماهى به اين كرم علاقهء زيادى دارد به طمع طعمه آمده .
ولى خود نصيب ماهيگير ، و طعمهء صياد مىگردد . پس به اين دليل بيع اينها جايز باشد .
ولى سپس فرموده : بيع اينها جايز نيست ، چون منافع مذكوره يك منافع نادرى است و شبيه اشيائى است كه حتى همين مقدار از منافع را هم ندارد يعنى بيعشان ممنوع است ، زيرا اگر منافع نادر ملاك بود پس بايد در عالم همه چيز جايز البيع باشد ، زيرا كه : ما من شيئى إلّا و له نفع مّا ، پس نبايد هيچچيز محرّم البيع باشد ، پس اينهمه آيات و روايات و مباحث مكاسب محرّمه براى چيست ؟
مناقشه اين سخن آنست كه : اگر اينها منافع مقصود باشند ديگر از نظر عقلاء مانعى نيست و اكل مال به باطل نخواهد بود . و مانعى از التزام به جواز بيع هر آن چيزى كه داراى نفعى است وجود ندارد .
قوله : و لو فرض : اگر كسى بگويد : اشيائى كه منافع نادره دارند از قبيل شبههء مصداقيّهء دليل احل الله البيع است زيرا كه بيع مبادلهء مالى به مالى است ، و ماليت اينها مشكوك است ، پس صدق بيع در اينها مشكوك است ، پس جاى تمسك به اطلاق احلّ الله
هامش
( 1 ) تذكرة ج 1 ص 465