نفسانيه و انگيزههاى شخص ديگر آن را مىخرد تا بتوسّط آن حريقى را مهار كند و آتشى را خاموش نمايد . ولى اين ملاك نيست ، يا هدف اصلى از خريدن درب استفاده در اطاق و منزل و مغازه و باغ و . . . است ولى شخص خاص درب چوبى را به منظور آتش درست كردن و گرم كردن آب مثلا به كار مىبرد و خريدارى مىكند امّا اينها ملاك نيست .
قوله : قال العلّامة : سخن علّامه هم شاهدى است بر اينكه منافع نادره و فوائد جنبيّه ملاك نبوده و به حساب نمىآيد و وجودش كالعدم است ، و آن اينكه :
علّامه در نهاية الاحكام « 1 » در رابطه با بيان اين مطلب كه انتفاع از بول حيوانات حرام گوشت در مورد آشاميدن بهمنظور مداوا و معالجهء مرض يك استفادهء نادر و ناچيزى است كه عند العقلاء قابل اعتنا نيست و ملاك ماليت نمىباشد .
در اين رابطه فرموده : علّت عدم اعتناء به اين گونه منافع جزئيّه آنست كه :
هيچ حرامى از حرامهاى شرعى [ چه اعيان نجسه و چه متنجسه و چه طاهرهاى كه محرّم الاكل و الشرب هستند ] بالاخره خالى از منفعت و فائدهاى نيست حتى خمر هم در جهت تخليل و سركه درست كردن قابل انتفاع است ولى هدف اصلى شرابساز و شرابفروش اين نيست بلكه هدف شرب آنست ، و نيز عذره و مدفوع حيوانات حرام گوشت هم يك منافعى دارد كه همان تسميد و كود كردن و ريختن آن پاى زراعت و . . . باشد .
[ البته تسميد العذرة را از منافع نادره به حساب آوردن قابل مناقشه است ، چرا كه اين يك انتفاع نادر نيست بلكه در كثيرى از بلاد مقصوده است ولى به هر حال مناقشه در مثال است نه در اصل مطلب . ]
هامش
( 1 ) نهاية الاحكام ج 2 ص 463 .