استصباح از ساير جهات ، حرمت انتفاعات را به اصحاب و اماميّه نسبت داده كه دلالت بر اجماع اماميّه دارد [ اگر ادعاى اجماع بر حرمت انتفاع به متنجسات باشد كه اصل را بر منع انتفاع از متنجس قرار داده باشند پس بطريق اولى انتفاع از نجس العينى حرام خواهد بود و اگر به مناسبت در مسئله مذكور ، اصل را بر حرمت انتفاع خود نجس قرار داده و اين را به اصحاب نسبت دادهاند كه مستقيما مربوط به ما است . ]
3 - آيهء تحريم :
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ وَ . . . .
« 1 »
كيفيت استدلال : در اين آيه حكم حرمت به خود عين خارجى [ ميته - دم و . . . ] نسبت داده شده و هرجا به خود عين مستند شد معنايش اينست كه بايد دور اين عين را خط كشيد و هرگونه انتفاعى از آن ممنوع است چه انتفاعات مقصوده از آن و چه غير مقصوده ، و هو المطلوب كه در وهلهء اوّل انتفاع از ميته و . . . به هر شكلى حرام است . حالا اگر دليل خاصى بر جواز انتفاعى رسيد استثناء مىشود .
4 - آيه اجتناب :
إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ :
كيفيت استدلال : از طرفى همانطور كه قبلا گفتيم جمله فاجتنبوه كه با فاء تفريع آمده ظهور در عليت دارد يعنى چون رجس است بايد اجتناب كنى .
و از طرف ديگر قانون اينست كه : العلّة تعمّم ، يعنى از هر رجسى بايد اجتناب كنى و از طرف سوم قبلا گذشت كه رجس معناى نجس ذاتى است و يا قدر متيقن اينست يعنى از هر نجس العينى اجتناب كن ، و از طرف چهارم يا از باب اينكه حكم وجوب اجتناب به عين خارجى يعنى خمر و ميسر و . . . نسبت داده شده معنايش اينست كه دور اينها را خط قرمز بكش و هرگونه انتفاعى ممنوع است [ مثل آيه تحريم ] و يا از باب اينكه حذف متعلق مفيد عموم است ، معناى
هامش
( 1 ) سورهء مائده / 3 .