محقق ثانى در جامع المقاصد كه شرح قواعد است در توضيح عبارت مذكور فرموده : قيد خاصّة ، قيد فائدة الاستصباح نيست كه مفيد حصر باشد يعنى منحصرا در جهت استصباح قابل انتفاع است و لا غير ، بلكه قيد تحت السماء است يعنى اگر خواستى استصباح كنى منحصرا بايد در زير آسمان باشد نه زير سقف نه اينكه منحصر به استصباح باشد و صابون ساختن و . . . را شامل نشود ، و قيد بودن خاصه براى جمله اخير يعنى تحت السماء روشن است . ضمنا الاقرب يمنع الابعد ، سپس محقق ثانى براى تأييد سخن خود فرموده : استاد ما شهيد اول ره در برخى از حواشىاش فرموده : در روايتى آمده كه صابون درست كردن از روغن نجس هم جايز است [ پس منحصر به استصباح نيست . ]
سپس شهيد تصريح كرده كه منحصر به استصباح و اتخاذ صابون كه منصوص بودند ، نيست بلكه انتفاع به دهن متنجّس در هر جهتى كه منفعت محلله دارد جايز است مثل چرب كردن حيوانات مبتلا به گرى و . . . پس منحصر به استصباح نيست و قيد خاصة مال تحت السماء است .
سپس محقق ثانى فرموده : اگر كسى به ما اشكال كند به اينكه : عبارت علّامه [ نه از جهت كلمهء خاصة بلكه ] از جهت ديگر مفيد حصر است و آن جهت ، استثناء در سياق نفى است كه مفيد حصر مىباشد يعنى منحصرا جواز بيع دهن متنجس به منظور استصباح است ، پس به منظور ديگر جايز نيست ، و بطريق اولى بيع ساير متنجسات جايز نيست .
ما در جواب خواهيم گفت : در كله لتحقق فائدة الاستصباح در عبارت علّامه دو احتمال وجود دارد :
1 - اين كلمه قيد بيع باشد و لام لام غايت باشد يعنى لا يجوز بيع المتنجّس لغاية فائدة من الفوائد الّا الدهن لغاية فائدة الاستصباح فانه جايز لهذه الغاية ، طبق اين احتمال كلام ، مفيد حصر است به بيانى كه كرارا ذكر شد .
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 260
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٦٠