مىگويد و اگر اين روايات را بپذيريم بايد گفت : هم استصباح و هم صابون سازى هردو مروّى است .
قوله : ثم لو قلنا : تا به حال در مورد خصوص روغن متنجّس گفتگو مىكرديم ، و از حالا قدرى دامنهء بحث را گسترش داده و راجع به كليهء متنجسات از قبيل : رنگ نجس ، گل نجس ، حناء نجس ، شيرهء نجس ، مركّب نجس و . . . بحث مىكنيم ، و در اين رابطه هم دو بحث وجود دارد :
مرحلهء اول : بلا اشكال در اينجا هم اكل و شرب حرام است ولى كلام در ساير انتفاعات است كه اصل انتفاع بردن به اينها جايز است يا نه ؟ مثلا از رنگ نجس در جهت رنگآميزى در و ديوار و اتومبيل و . . . ، از گل نجس براى ساختمان ، از شيرهء نجس براى زنبور عسل ، از مركب نجس براى نوشتن ماسوى القرآن و اسم الله و . . . انتفاع ببريم صحيح است يا نه ؟ مسئله مبتنى بر همان اصلى است كه گفتيم يعنى اگر اصل اولى را در متنجسات حرمت بدانيم بايد گفت :
تمام اينها حرام است چون نص خاصى ندارد ، و اگر اصل اوّلى را جواز بگيريم ، بايد گفت : همه اينها حلال است و مختار ما همين است .
مرحلهء دوّم : اگر اصل را بر حرمت بنا گذاشتيم طبعا بيع آنها به منظورهاى مذكور هم حرام است چون اكل مال به باطل است ولى اگر اصل را بر جواز انتفاع پايهگذارى كرديم در اينجا بحث مىشود كه آيا بيع اعيان متنجّسه مذكور و غير مذكور به قصد منافع مباحهء مذكور جايز است ؟ يا اينكه فقط بايد به دهن متنجّس اكتفا كرده و بيع آن را تجويز كنيم آن هم فقط براى استصباح كما هو المشهور و يا خيلى كه ترقّى كنيم به بيع روغن نجس به قصد ساير منافع هم تعدى كنيم [ يا از باب اينكه استصباح از باب مثال و بيان مصداق اكمل منفعت حلال است و يا از باب اينكه قبلا شيخ ره فرمود : ليستصبح اى لئلا يؤكل . . . ]
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 253
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٥٣