قوله : الرابع : موضع چهارم و آخرين مطلب در رابطه با دهون متنجّس آنست كه :
روغن ، انتفاعات و منافع مقصودهء فراوانى دارد ، از قبيل : خوردن ، استصباح يا اسراج ، استفاده از آن در صنعت صابونسازى و صابون درست كردن ، چرب كردن بدن انسان يا حيوانى كه مبتلا به مرض پوستى گرى شده است ، [ چرب كردن پيچ و مهرههاى ابزار و آلات صنعتى ] و از قبيل چرب كردن بدنهء كشتىها و . . .
حال از روغن پاك و پاكيزه كليّه انتفاعات مذكور جايز است ولى از روغنى كه متنجّس شده در جهت اكل و شرب كه انتفاع ممنوع است قطعا و اجماعا ، و در جهت استصباح هم انتفاع عند الاماميه جايز است [ چه مطلقا و چه خصوص تحت السماء ] انّما الكلام در اينست كه : آيا انتفاع از دهن متنجس در جهت صابونسازى ، چرب كردن اجرب [ انسان يا حيوان گر ] و تطليهء سفن و . . . جايز است يا خير ؟
[ ويژگى اين منافع آنست كه نه نصّ خاصى بر جواز آنها وارد شده و نه بر عدم جواز آنها ] در اين رابطه دو نظريه مطرح است :
1 - جواز الانتفاع .
2 - منع الانتفاع ، و اين دو نظريّه مبتنى بر دو اصل و قاعده است و آن اينكه :
قطع نظر از روايات خاصّه بطوركلى مقتضاى اصل در باب اشياء متنجّس چيست ؟ آيا اصل اوّلى و قاعدهء اوّليه در اعيان متنجّسه [ روغن يا چيز ديگر ] عبارتست از جواز و اباحه و حليّت انتفاع به آنها [ هرگونه انتفاعى ] مگر آندسته از انتفاعاتى كه بدليل خاص از تحت اين اصل خارج و ممنوعيت آنها ثابت شده است ؟ نظير اكل و شرب اعيان متنجّسه و از جمله روغن نجس [ كه بالاجماع حرام است ] و استصباح آن تحت السقف [ كه عند المشهور حرام است ] كه
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 216
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢١٦