[ 4 - ] خريد و فروش روغن نجس
قوله : الرابعة : مسألهء چهارم از مستثنيات اكتساب به اعيان نجسه و متنجّسه راجع به معاوضه بر روغن متنجس است ، آيا خريد و فروش روغن نجس شرعا جايز است يا نه ؟
اوّل بطور سربسته مىفرمايد : معروف و مشهور از مذهب اصحاب و فتاواى فقهاء شيعه اينست كه معاوضهء مذكور جايز است .
ولى قبل از اينكه مطلب را دنبال كنند نكتهاى را بيان مىكنند كه اين نكته اختصاص به مسأله چهارم ندارد بلكه در هر چهار مسأله از مستثنيات جارى است ولى در مسايل قبلى بيان نكردند و در اينجا عنوان مىكنند و آن اينكه : ما يك عامّ و مستثنى منه داريم بهعنوان اينكه : معاوضه بر اعيان نجسه و متنجّسه حرام است و هشت مسأله هم داشت كه ذكر شد ، از اين عام چهار مورد استثناء شده :
1 - مملوك كافر .
2 - كلاب نافعه .
3 - عصير عنبى .
4 - دهن متنجّس ، سؤال اينست كه :
آيا اين استثنائها استثناء متصّل است [ كه مستثنى موضوعا داخل در مستثنى منه ولى حكما خارج است مثل جائنى القوم الّا زيدا ] يا استثناء منقطع است ؟
[ كه مستثنى موضوعا و تخصّصا از مستثنى منه خارج است مثل جائنى القوم الّا حمارا ، اكرم العلماء الّا الجهال و . . . ]
مرحوم شيخ سه مبنا را ذكر مىكنند كه بنابر دو مبنا استثناء متصل است و بر مبناى سوّم منقطع خواهد بود و آنها عبارتند از :
1 - به زودى در موضع رابع از مواضع مورد بحث در همين مسأله خواهد آمد