قالَ الَّذِينَ غَلَبُوا عَلى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِداً
( 21 )
گفت آنان كه قدرت يافتند بر امر ايشان : البتّه بسازيم بر ( غار ) ايشان مسجدى .
تفسير : به طور قطع نمى توان گفت كه بعد ازين واقعه آيا اصحاب كهف زنده ماندند ، و يا وفات كردند ؟ اگر وفات نمودند ، در كدام وقت بود ؟ و اگر زنده ماندند ، چه قدر وقت را دربرگرفت ؟ به هرحال ، مردمان شهر برين حالت حيرت آور آنها آگاهى يافته ، نسبت به ايشان اظهار عقيده نمودند ؛ و خواستند به يادگار آنها عمارتى در جوار آن غار بنا كنند ، تا اسباب راحت زيارت كنندگان ايشان گردد . شايد در اين مسئله اختلاف رأى رونما شده باشد « 1 » ، كه چه قسم عمارت تعمير شود « 2 » ؟ تفصيلات اين اختلافات تنها به خدا « 3 » ( ج ) معلوم است ، و اين امر هم در علم اوست كه اين تجويز « 4 » بعد از موت آنها به عمل آمد ، و يا پيش از آن ، در حالتى كه دوباره به ايشان خواب طارى شد . با اين هم اشخاص با رسوخ و مقتدر برين فكر اتّفاق كردند كه نزديك غار عبادتگاه تعمير شود « 5 » . در باب « اصحاب كهف » بجز اينكه موحّد راسخ و متّقى بودند ، نمى توان به يقين گفت كه پيروان شريعت كدام پيغمبر بودند ؟ ليكن ، مردمانى كه معتقد شده در آنجا خانه ساختند ، نصارى بودند . ابو حيّان در بحر المحيط براى تعيين مقام اصحاب كهف اقوال متعدّده نقل كرده است ؛ ذوق مندان « 6 » بدان رجوع كنند .
سَيَقُولُونَ ثَلاثَةٌ رابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ وَ يَقُولُونَ
جمعى مى گويند : اصحاب كهف سه كس اند كه چهارم ايشان سگ ايشان است ؛ و جمعى مى گويند :
هامش
( 1 ) . رخ نموده باشد ، روى داده باشد ،
( 2 ) . چگونه عمارتى ساخته شود ؟
( 3 ) . براى خدا
( 4 ) . پيشنهاد ، طرح
( 5 ) . ساخته شود .
( 6 ) . اهل ذوق ، علاقمندان