الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ
قرب را كه كدام يك از ايشان نزديك تر باشد ؛
تفسير : در صحيح بخارى روايت است كه بعض مردم در زمانهء جاهليّت ، عبادت جن ها را مى كردند . آن جنّات « 1 » مسلمان شدند ، و اين پرستش كنندگان بر جهالت خود باقى ماندند ؛ در حق آنها اين آيت نازل شد . بعضى مى گويند : كسانى كه جن ، ملائكه ، مسيح ، عزير ، و غيره را مى پرستند ؛ درين زمره داخل اند . مطلب اين است كه آنانى را كه شما معبود و مستعان دانسته ، ياد مى كنيد ؛ خود آنها محتاج قرب پروردگارند ، و منتهاى سعى به كار مى برند كه كدام يك از آنها در تحصيل قرب الهى زياده تر از ديگران موفّق خواهد شد ؛ از جمله ، افراد مقرّب تر آنها زياده تر طالب قرب الهى مى باشند ، و مى خواهند كه دعاى مقرّب ترين بنده خدا ( ج ) را وسيلهء حصول قرب خود بگردانند . پس وقتى كه حال معبودان تراشيدگى شما در حضور الهى اين است ، خود شما قضاوت كنيد كه طلب رضاى خداوند ( ج ) چه اهمّيّت بزرگ دارد ! از پرستش غير اللّه نه خدا ( ج ) خوش « 2 » مىشود ، و نه آن كسانى كه شما مى خواهيد آنها را خوش نگه داريد .
تنبيه : فرق بين « توسّل » و « تعبّد » ظاهر است ؛ و توسّل تا حدّى مشروع است كه شريعت اجازه داده باشد .
وَ يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَ يَخافُونَ عَذابَهُ إِنَّ عَذابَ رَبِّكَ كانَ مَحْذُوراً
( 57 )
و توقع دارند كمال رحمت او را ؛ و مى ترسند از عذاب او ؛ هر آئينه هست عذاب پروردگار تو سزاوار آنكه ازو حذر كنند .
تفسير : باوجود كمال قرب كه به او تعالى دارند ، توقّعاتشان محض « 3 » به مهربانى حق تعالى وابسته است ؛ و از عذاب او تعالى دائما ترسان و لرزان اند . آنها مى دانند كه رساندن هرگونه نفع و يا بازداشتن
هامش
( 1 ) . آن جنيّان
( 2 ) . خشنود
( 3 ) . فقط