از روايات و آثار برمى آيد كه زمين را در آغاز خلقت مضطربانه لرزش و جنبشى بود .
خداوند ( ج ) كوه ها را پديد آورد ، تا لرزش وى فرونشيند . در روزگار ما نيز ساينس « 1 » جديد اعتراف مى نمايد كه تا يك اندازهء بزرگ ، وجود كوه ها كثرت زلازل را بازمى دارد . به هرحال ، در مسئلهء حركت و سكون زمين كه حكما در آن اختلاف دارند ، اين آيت نفيا و اثباتا تعلّقى ندارد ؛ زيرا ، آنچه به وسيلهء كوه ها مسدود شده ، حركت دائمى زمين نيست كه در آن اختلاف مى باشد .
تبصره : ( از طرف هيئت مترجمين از اردو به فارسى ) : اگرچه حضرت مولانا شبير احمد صاحب فرموده اند كه در حركت و سكون زمين اين آيات را نفيا و اثباتا دخلى نيست ؛ مگر « 2 » تفسير كبير همين آيت كريمه را دليل نفى حركت مستديرهء زمين گرفته است .
وَ أَنْهاراً
و آفريد جوى ها ؛
تفسير : اگرچه سرچشمهء رودها و درياها در كوه هاست ؛ امّا ، ميدان ها و كوه ها را بريده ، به حكم الهى ( ج ) هزاران كيلومتر مسافه « 3 » را طى مى كنند ، تا در مناطقى مى رسند كه خداوند ( ج ) رزق ساكنان آن را از آن آب مقرّر داشته .
وَ سُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
( 15 )
و راه ها ؛ تا بود كه شما راهياب شويد .
تفسير : از يك سرزمين به زمين ديگر رفته بتوانيد « 4 » .
وَ عَلاماتٍ
و ( آفريد ) نشانه ها ؛
هامش
( 1 ) . دانش
( 2 ) . ليكن
( 3 ) . مسافت
( 4 ) . بتوانيد برويد .