محبت نداشته باشند ؛ اگرچه اينها مادر و پدر ، يا عم و خال و يا برادر حقيقى شان باشد . دشمن خدا دوست آنها نمى شود ! پس دربارهء كسى كه وحى الهى ( ج ) محقّق شود كه دوزخى است ، يا به كفر و شرك علانيه مرده باشد ؛ استغفار و طلب آمرزش ممنوع است .
در بعض روايات است كه اين آيت دربارهء والدهء ماجدهء حضرت پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - ( آمنه ) فرود آمده ، و برطبق بعضى از احاديث نسبت به عم پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - ابو طالب فرود آمده . بعضى گويند : مسلمين خواستند دربارهء پدرانشان كه بشرك مرده اند استغفار كنند و آمرزش طلبند ؛ در اين آيت منع شدند - به هرحال ، شأن نزول هرچه باشد ، حكم اين است كه در حق كفّار و مشركين كه خاتمهء آنها به كفر و شرك محقّق گردد ، استغفار جايز نيست .
تنبيه : علماى اسلام را دربارهء والدين حضرت پيغمبر - صلّى اللّه عليه و سلّم - اختلاف است . بعضى به غرض اثبات ايمان و نجاتشان رسائل مستقل نوشته اند ، و شارحين حديث در اين باره به آئين متكلمان بحثها نموده اند ؛ امّا احتياط و اعتدال متقاضى « 1 » آنست كه زبان بسته شود و از غور در چنين مباحث نازك « 2 » احتراز گردد . حقيقت حال محض به خدا « 3 » معلوم است ، و ذات متعال او تمام مسائل را بدرستى فيصله مىكند .
وَ ما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ
( 114 )
و نبوده مغفرت خواستن ابراهيم براى پدرش ، مگر از روى وعدهء كه وعده كرده بود آن را به پدر خود ؛ پس چون ظاهر گشت ابراهيم را كه - بى شك - پدر او دشمن اللّه است ، بيزار شد از وى ؛ بى شك ، ابراهيم - به تحقيق - بود بسيار نرم دل ، بردبار .
هامش
( 1 ) . مقتضى
( 2 ) . دقيق و ظريف
( 3 ) . فقط براى خدا