معنوى سخن منتقل شد ؛ يعنى ، همچنانكه به طى كردن راه هاى زمينى به منزل مقصود مى رسيد ، راه راستى كه شما را به خدا ( ج ) مى رساند باز است ؛ هركه را كه دانش روشن است ، به دلايل و بصائر متذكّرهء « 1 » فوق غور مىكند ، و بر قدرت عظمت و جبروت الهى ( ج ) ايمان مى آرد ؛ جادّه پيماى راه مستقيم توحيد و تقوى مىشود ؛ بدون انديشه به بارگاه الهى ( ج ) مى رسد . هركه را دانش راست نباشد ؛ توفيق رفتن بر صراط المستقيم دست ندهد ؛ جاودانه در خم و پيچ ضلالت و اوهام سرگردان مى ماند :
« وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ »
( انعام ، ركوع 19 ) .
وَ لَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ
( 9 )
و اگر خواستى ، راه نمودى شما را همه يك جا .
تفسير : خدا ( ج ) مى توانست همه مردمان را به يك راه روان كند ؛ امّا ، حكمت وى مقتضى نشد كه همه را به اختيار كردن يك راه مجبور گرداند ؛ چنان كه ما پيش تر ازين در مواقع « 2 » متعدّد تشريح داده ايم « 3 » .
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً لَكُمْ مِنْهُ شَرابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ
( 10 )
اوست آنكه فرودآورد از آسمان آب را براى شما ؛ از آن آشاميدنى است ، و از آن آب درختان است كه در آن مى چرانيد .
تفسير : آب را شايان نوشيدن گردانيد ؛ و از آن درخت و گياه رويانيد ، تا حيوانات شما در آن بچرند .
يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَ الزَّيْتُونَ وَ النَّخِيلَ
مى روياند براى شما ، به سبب آب ، زراعت و زيتون را ؛ و درختان خرما
هامش
( 1 ) . مذكوره
( 2 ) . مواضع
( 3 ) . توضيح داده ايم . تشريح كرده ايم .