گران شما را برداشته ، مى رسانند . چه ، نعمت بزرگ الهى ( ج ) است كه اين حيوانات را براى خدمت شما گماشته ؛ و شما را براى استفاده از آنها مجاز قرار داده . و مهمّات دشوار را به وسيلهء جانوران آسان گردانيده :
« أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينا أَنْعاماً فَهُمْ لَها مالِكُونَ . وَ ذَلَّلْناها لَهُمْ فَمِنْها رَكُوبُهُمْ وَ مِنْها يَأْكُلُونَ »
( يس ، ركوع 5 ) .
وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها وَ زِينَةً
و آفريديم اسپان را و استران و خران را ؛ تا سوار شويد بر آن ، و براى آرايش ؛
تفسير : بر آنها سوار مىشويد ، و بدين ذريعه « 1 » شكوه شما آشكار مىشود .
تنبيه : خرسوارى در عرب عيب نيست ؛ آنجا خرهاى قيمتدار خوش شكل « 2 » تندر و آرام پيدا مىشود ؛ حتّى در مقابل بعض خران ، اسپ « 3 » اهمّيّت ندارد . صاحبدل هندى چه نيكو گفته : در حجاز « خر » نيست ، « خرجان » است !
وَ يَخْلُقُ ما لا تَعْلَمُونَ
( 8 )
و مى آفريند آنچه نمى دانيد .
تفسير : علاوه بر حيواناتى كه در بالا مذكور شد ، خداوند ( ج ) براى انتفاع شما اشياى ديگرى پيدا كرده « 4 » و خواهد كرد كه اكنون از آن خبر نداريد . درين جمله ، تمام وسايل سوارى كه تا دامن حشر ايجاد شود داخل مىشود .
وَ عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَ مِنْها جائِرٌ
و بر خدا مى رسد راه ( ميانه ) برابر ، و بعض راههاى كج هم است .
تفسير : پيش تر ذكر شد كه شما بر پشت حيوانات سوار مىشويد ، و آن راههاى دشوار را پيموده ، شما را با احمال و اثقالتان به منزل مقصود مى رساند . اكنون به مناسبت آن ، به سير و سياحت روحانى و
هامش
( 1 ) . بدين وسيله
( 2 ) . خوش اندام
( 3 ) . اسب
( 4 ) . پديدار گردانيده ، پديد آورده