گردد ؛ و جزيرة العرب از نجاست شرك پاك شود . پيمان خدا حق است و به انجام مى رسد .
بعضى مفسّرين گويند : « تحل قريبا من دارهم » خطاب به رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و سلّم - است ؛ يعنى ، آن حضرت - صلّى اللّه عليه و سلّم - نزديك قريهء ايشان فرودمى آيد ؛ چنان كه در حديبيّه به وقوع پيوست . درين صورت ، مراد از « قارعه » آن سرايا مى باشد كه پيغمبر ( ص ) به نفس نفيس خود در آن شريك نمى شد . بعضى از سلف گفته اند : آيت مذكور تخصيص به اهل مكّه ندارد ، در حق تمام كفّار عام است ؛ و اللّه اعلم .
وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَمْلَيْتُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ عِقابِ
( 32 )
و هر آئينه تمسخر كرده شدند پيغامبران پيش از تو ؛ پس مهلت دادم منكران را ؛ باز گرفتار كردم ايشان را ؛ پس چگونه بود عقوبت من ؟ !
تفسير : هرگاه در اجراى مجازات اندك تأخير روى دهد ، ميپنداريد كه نجات يافتيد . به مجرمين گذشته هم مهلت داده شده ، و هنگامى كه آنها را مؤاخذه كرديم ، بنگريد چگونه به سزا رسيدند ! داستان تباهى آنها تا امروز سر زبان هاست .
أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ وَ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ
آيا هركس كه او باشد نگاهبان بر هر نفسى به آنچه عمل كرده است ؟ و مقرّر كردند براى خدا شريكان ؛
تفسير : آن خداى متعال كه هميشه بر كردار هركس نگرانى مىكند « 1 » ؛ و لمحه اى « 2 » بى خبر نيست ؛ و
هامش
( 1 ) . نظارت مىكند ؛ مراقبت مىكند ؛
( 2 ) . لحظه اى