وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ
( 61 )
و نمى كنيد هيچ كارى ؛ مگر هستيم بر شما ( نگاهبان ) حاضر ، چون خوض مى كنيد در آن ؛ و پوشيده نمى شود از پروردگار تو همسنگ ذرّه اى در زمين ، و نه در آسمان ، و نه خردتر از آن و نه بزرگتر ؛ مگر ( نوشته شده است ) در كتاب روشن .
تفسير : پيش تر ستايش قرآن كريم بيان شد كه سرتاسر فروغ هدايت ، درمان دلها ، نعمت عظمى ، رحمت كبرى است ؛ سپس اشاره رفت ، اكثر « 1 » اين فروغ آشكار هدايت و بصيرت را گذاشته اند و در ظلمات اوهام و انديشه ها سرگشته و پريشانند ؛ بر خدا ( ج ) افترا مى نمايند ؛ و قدر فضل و انعام او را نمى شناسند . در اين آيت ، احوال مردم و شعار پيغمبر توضيح مىشود « 2 » ؛ آن شعاير بزرگ كه به وسيلهء وفاى لا ينقطع به حضور خالق متعال و به واسطهء دلسوزى و همدردى به خلايق از آنحضرت - صلّى اللّه عليه و سلّم - ظاهر مىشود ؛ خصوصا شان ممتاز حضرت كه هنگام درس و تدريس قرآن كريم آشكار مىشود ، يعنى جهادى كه به وسيلهء قرآن كريم مىكند ؛ اينها همه به بارگاه الهى ( ج ) روشن است . همچنين ، كافّهء كردارهاى مردم چه زشت و چه زيبا به حضور پروردگار است ؛ هنگامى كه انسان به كارى اقدام مىكند و در آن مشغول و منهمك مىشود ، اگرچه خدا ( ج ) را ملاحظه نكند ، خداوند او را مى بيند : « فان لم تكن تراه فانه
هامش
( 1 ) . بيشتر ، غالبا ، غالب مردم ، بيشتر مردمان
( 2 ) . توضيح داده مىشود ؛