لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَلا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ
( 49 )
هر گروهى را ميعادى هست ؛ چون مى آيد ميعاد ايشان ، پس نه مؤخّرشده مى توانند ساعتى ، و نه مقدّم شده مى توانند .
تفسير : ارسال عذاب كار خداست ، و مرا در آن اختيارى نباشد . من به سود و زيان خود نيز تا همان اندازه مالكم كه خداى متعال مشيّت فرموده ؛ اختيار مستقل ندارم كه خير و شر را بر ديگران وارد گردانم . هر قومى را در علم الهى ( ج ) ميعادى معيّن است چون آن ميعاد به پايان رسد به قدر يك ثانيه از آن تخلّف نمى شود . مطلب « 1 » شتاب در عذاب مفادى « 2 » ندارد . وقتى به علم خدا ( ج ) طى شده ، به قدر يك لمحه « 3 » درنگ و شتاب نمى شود . نزد زمخشرى
« فَلا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ »
كنايت است كه عذاب در وقت معيّن آن وارد مىشود ؛ در كنايت حقيقت تقدّم و تأخّر ، نفيا و اثباتا ، اعتبارى ندارد . فتنبّه له .
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُهُ بَياتاً أَوْ نَهاراً ما ذا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ
( 50 )
بگو : خوب ببينيد ( خبر دهيد مرا ) اگر بيايد به شما عذاب او شبانگاه يا به روز ، ( چه چيز را به شتاب مى طلبند ) چه كرده مى توانند پيش از آن گناهكاران ؟ !
تفسير : شب كه در خوابيد ، و روز كه به امور دنيا اشتغال داريد ، اگر ناگهان عذاب خدا ( ج ) فرود آيد ، مجرمين شما كه به ورود عذاب شتاب داشتند ، چه سان مى توانند خود را نجات
هامش
( 1 ) . مقصود اينكه
( 2 ) . منفعتى
( 3 ) . يكلحظه