وَ الْمُنْخَنِقَةُ وَ الْمَوْقُوذَةُ وَ الْمُتَرَدِّيَةُ وَ النَّطِيحَةُ وَ ما أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا ما ذَكَّيْتُمْ وَ ما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ
و آنچه به خفه كردن مرده باشد ؛ و آنچه به زدن مرده باشد ؛ و آنچه از بلندى افتاده مرده باشد ؛ و آنچه به شاخ زدن مرده باشد ؛ و آنچه را درنده خورده باشد ؛ مگر حيوانى را كه و حرام است آنچه ذبح كرده شده به نام بت و بتخانه ؛ ( بعد ازين آفات ) ذبح كرده باشيد ؛
تفسير : اندكى قبل آداب و احترام هدى بيان شد ، يعنى جانورانى كه به غرض تقرّب الى اللّه در اوّلين عبادتگاه خداى يگانه ذبح مىشوند ؛ و در مقابل آن ، حكم جانوارانى بيان گرديده كه ما سواى خدا به نام ديگرى يا براى تعظيم مقام ديگرى غير از بيت اللّه ذبح كرده شوند ( موضح الفرقان ) . در صورت دوّم نيز ، نيّت نذر فى الحقيقه براى غيرخداست ، اگرچه در وقت ذبحش « بسم اللّه ؛ اللّه اكبر » گفته شود . قرار اين بيان ، « 1 » فرق
« ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ »
با
« وَ ما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ »
واضح گرديد ( ابن كثير ) .
وَ أَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلامِ
و حرام گردانيده شده آنچه بخواهيد تقسيم آن را به تيرها ؛
تفسير : بعضى مفسرّين مراد از « ازلام » تيرهاى تقسيم را گرفتهاند كه در زمان جاهليّت به وقت تقسيم گوشت ذبيحه و غيره به كار مىبردند ، و آن يك نوع قمار بود ؛ چنان كه در اين ايّام در اينگونه موارد رسم مكتوب « تكت انداختن » است . ليكن نزد حافظ عماد الدين ابن كثير و ديگر محقّقان راجح اين است كه « ازلام » عبارت از تيرهايى است كه مشركان مكّه به وسيلهء آن هنگام تردّد « 2 » و اشكالات ، ارادات « 3 » و كارهاى خود را فيصله مىكردند . اين تيرها را در خانهء كعبه پهلوى كلانترين بت قريش مسمّى به ( هبل ) گذاشته بودند ؛ بر يكى از آن تيرها « امرنى ربّى ( يعنى : پروردگار من امر كرد مرا ) نوشته بودند ، و بر ديگرى « نهانى ربّى » ( پروردگار من منع
هامش
( 1 ) . برحسب اين بيان ،
( 2 ) . ترديد
( 3 ) . تصميمها