كرد مرا ) و همچنين بر هر تير سخنانى براى فيصلهء تخمينات خود نگاشته بودند . چون در كدام كارى تردد پيش مىآمد « 1 » تيرها را كشيده فال مىگرفتند ؛ هرگاه تير داراى « امرنى ربّى » بر مىآمد ، آن كار را مىكردند ؛ و اگر تير « نهانى ربّى » بر مىآمد ، از آن كار خوددارى مىنمودند ؛ و على هذا القياس چون اين عمل يكنوع استشاره و استعانت از بتها و مبنى بر شرك و جهل و اوهام پرستى و افترا بر خدا ( ج ) بود ، قرآن كريم در مواقع عديده « 2 » به كمال تشديد و تأكيد حرمت آن را ظاهر گردانيد . قرار اين بيان ، « 3 » « ازلام » به مناسبت « نصب » تذكار يافت و در سلسلهء تحريم حيوان خود مرده و خون و خنزير و پليدترين چيزها داخل شده واضح گرديد كه نجاست و خباثت معنوى و اعتقادى آن كمتر از چيزهاى مذكور نيست ؛ چنان كه از اطلاق كلمهء « رجس » در آيت ديگر اين مسئله ظاهر مىشود .
ذلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ
اين همه گناه است ؛ امروز نااميد شدند كافران از دين شما ، پس مترسيد از ايشان ، و بترسيد از من ؛
تفسير : اين آيت كريمه وقتى نازل گرديده كه اصول و قواعد هر شعبه و علوم هدايت متعلّق به حيات چنان ممهّد شده بود ، و فروع و جزئيّات به آن قدر تفصيل و جامعيّت بيان شده بود كه براى مسلمانان هيچ قانون دگر غير از قانون الهى ( ج ) تا روز قيامت قابل قبول و التفات نمانده بود ، و در اثر تربيهء « 4 » حضرت پيغمبر ( ص ) جماعت عظيم الشأنى از مبلّغين خداپرست و آموزگاران هدايتبخش ، جانباز و سرفروش كه تعدادشان از هزاران نفر متجاوز ، و هريك نمونهء مجسّم تعليم قرآنى بودند ، آماده شده بود . وقتى كه مكّه معظمه فتح شده بود ، اصحاب كرام - رضى اللّه عنهم - ايفاى عهد و پيمان را كه با خدا بسته بودند به كمال وفا انجام مىدادند ؛ قومى كه به خوردن اغذيهء پليد و گنده و حيوانات مرده و مردار عادت داشت ، لذّتاندوز طيّبات
هامش
( 1 ) . در هر كارى ترديد پيش مىآمد ،
( 2 ) . مواضع متعدّد
( 3 ) . برحسب اين بيان ،
( 4 ) . تربيت