مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ
( 65 )
از شما بيست كس صبركننده ، غالب شوند بر دو صد كس ؛ و اگر باشند از شما صد كس غالب شوند بر هزار كس از آنان كه كافر شدند ؛ زيرا ، هر آئينه ايشانند گروهى كه نمىفهمند .
تفسير : در اين آيت ، به مسلمانان ترغيب جهاد است . يعنى ، اگرچه اندك باشند ، دل از دست ندهند به عنايت الهى ( ج ) بر دشمنى كه ده برابرشان باشد نيز غالب مىشوند ؛ زيرا ، مسلمانان خاص « 1 » در راه خدا ( ج ) مىجنگند ، و جز رضاى وى مطلبى « 2 » ندارند ؛ مردن را در راه خدا ( ج ) اصل زندگى دانسته و به جنگ حاضر مىشوند ؛ در حال فتح و شكست ، يقين دارند كه زينهار به نتيجهء قربانىهاى خويش در آخرت فايز مىگردند ، و در اثر رنجهايى كه در راه اعلاى كلمة اللّه مىكشند ، به مسرّت ابدى هم آغوش مىشوند ، و آنگاه كه به اين نيّت جهاد كنند ، تأييدات ربّانى مدد مىكند ، و اندوه مرگ بر كنار مىگردد ؛ و ازاينرو ، با كمال شجاعت جنگ مىنمايند . كافر چون اين حقيقت را نمىداند ، براى اغراض فانى و حقير مانند بهايم مىجنگد ، و از قوّت قلب و نصرت غيب محروم مىماند . بناء ، « 3 » بهطور اخبار و بشارت ، حكم شد كه مسلمانان در جنگ ثابت قدم باشند ؛ اگرچه دشمن ده چند آنها باشد ، بيست مسلمان از مقابلهء دو صد كافر ، و صد مسلمان از هزار كافر روى نگرداند .
تنبيه : ذكر اعداد 20 و 100 ممكن است بدين جهت باشد كه در آن وقت تعداد مسلمانان در سريّه ، اقّلا بيست ؛ و در جيش ، صد نفر مىبود ؛ و آيت آينده بعد از مدّتى فرود آمد كه در تعداد مسلمانان افزوده بود « 4 » : سريّه صد نفر ؛ و جيش هزار نفر مىبود . اين دو آيت ، در مواقع آن
هامش
( 1 ) . تنها
( 2 ) . مقصودى ، منظورى
( 3 ) . بنابراين ،
( 4 ) . تعداد ( عدّهء ) مسلمانان افزايش يافته بود :