خَوْفاً وَ طَمَعاً
به ترس و اميد ؛
تفسير : در آيات گذشته ، طريق خواستن حاجات از خدا ( ج ) توضيح شده بود ؛ در اين آيت ، رعايت حقوق خالق و مخلوق تعليم مىشود ؛ يعنى ، مادام كه در دنيا معاملات در حال اصلاح باشد شما در آن اختلال ميفگنيد ، و با خوف و رجا در عبادت الهى ( ج ) مشغول باشيد ؛ نه از رحمت وى نااميد شويد ، و نه از عذاب وى ايمن و مطمئن بوده به گناه جرأت كنيد . به عقيدهء من ، راجح آنست كه درينجا از
( وَ ادْعُوهُ )
عبادت مراد گرفته شود ؛ چنان كه خداوند ( ج ) راجع به نماز تهجّد فرموده :
« تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً »
« 1 » .
إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ ( 56 ) وَ هُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذا أَقَلَّتْ سَحاباً ثِقالًا سُقْناهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَنْزَلْنا بِهِ الْماءَ فَأَخْرَجْنا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ
هر آئينه رحمت خدا نزديك است به نيكوكاران .
و اوست آنكه مىفرستد بادها را مژده دهنده پيش از آمدن باران ؛ تا آنگاه كه بردارد آن بادها ابر گران را ؛ برانيم آن را بسوى شهر مرده ؛
پس فروآريم به واسطهء آن آب را ؛ پس بيرون آريم به آن آب از جنس هر ميوه ؛
هامش
( 1 ) . سورهء سجده ، آيهء 16 .