از اين آيت ، دانستن اينكه چون انسان نماز و روزهء خود را به درستى ادا مىكند ، به ترك « امر بالمعروف » به او مضرّت نمىرسد ، سخت نادرست است ؛ كلمهء « اهتداء » بر امر بالمعروف و جميع وظايف هدايت شامل است . اگرچه درين آيت روى سخن ظاهرا به طرف مسلمانان ، است ليكن به كافران نيز تنبيه مىباشد ؛ آنان كه به تقليد كوركورانهء اسلاف خود پا مىفشردند ، يعنى :
اگر آباء و اجداد شما از راه حق منحرف شدند ، شما چرا در تقليد آنها ديده و دانسته خويشتن را در هلاك مىافگنيد ؟ ! آنها را بگذاريد ، و در عاقبت خود فكر كنيد ، و سود و زيان خود را بسنجيد ! اگر آباء و اجداد گمراه باشند و اولاد بر خلاف آنها راه حق را اختيار كنند ، اين مخالفت اسلاف در حقّ اولاد قطعا مضرّ نيست . اين انديشههاى جهالت است كه در هيچ حال انسان از طريقهء اسلاف خود قدم بيرون ننهد ، و اگر نهاد موجب عار اوست ! عاقل بايد در انجام خويش تأمل كند ؛ چون گذشتگان و آيندگان يك جا به حضور الهى ( ج ) حاضر مىشوند ، هركه « 1 » عمل و عاقبت خود مىبيند .
إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
( 105 )
بسوى خدا هست بازگشتن همهء شما ، پس خبر خواهد كرد شما را به آنچه مىكرديد .
تفسير : هركه گمراه ماند و هركه راه يافت ، اعمال نيك و بد و نتايج آن پيش نظرش مىآيد .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهادَةُ بَيْنِكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ
اى مؤمنان ، گواه در ميان شما چون برسد يكى از شما را موت ، در وقت وصيّت ، دو شخص عادل مىبايد ؛
هامش
( 1 ) . هركسى