الْكَذِبَ وَ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ
( 103 )
بهتان ؛ و بسيارشان عقل ندارند ؛
تفسير : بحيره و سائبه ، وصيله و حامى ، اين همه به رسوم و شعائر زمان جاهليّت متعلّق است . مفسّرين را در تفسير آن اختلاف بسيار است . ممكن است هركدام ازين الفاظ بر صورتهاى مختلف اطلاق شود . ما صرف « 1 » تفسير سعيد بن المسيّب را از صحيح بخارى نقل مىكنيم : « بحيره » حيوانى كه شير آن را به نام بت نذر مىكردند و هيچ كس از آن مستفيد نمىشد ؛ « سائبه » حيوانى كه به نام بتها آزاد مىشد ، چنان كه هندوان در روزگار ما گاو نر را آزاد مىكنند ؛ « وصيله « 2 » » آن شتر ماده كه مسلسلا چوچههاى ماده مىزايد ، و در ميان آنها چوچهء نر تولّد نشود ، و آن را نيز به نام بتان آزاد مىگذاشتند ؛ « حامى » شتر نر كه با عددى خاص جفت شده باشد آن را هم به نام بتان رها مىگذاشتند ؛ و مزيد بر آنكه اين اشياء از شعائر شرك بود ؛ چون حق تعالى جائز قرار داده كه انسان از گوشت يا شير يا سوارى يا ديگر چيز آن مستفيد شود ؛ پس ، از خود بر آن قيود حلّيّت و حرمت گذاشتن منصب تشريع را به خود تجويز كردن است . امّا شگفتتر اين بود كه اين رسوم مشركانه را ذريعهء خشنودى و قرب الهى ( ج ) تصوّر مىكردند . جواب آن داده شده كه خداوند ( ج ) هيچگاه اين رسوم را مقرّر نكرده ، بلكه اين بهتان را اسلافشان بر خدا بستهاند ، و اكثر عوام بىخرد آن را قبول كردند . غرض « 3 » ، در اينجا تنبيه شده كه همچنانكه سؤالات بيهوده كردن و در احكام شرعيّه تنگى و سختى عائد نمودن جرم است ؛ اين جرم به مراتب از آن بلندتر است كه بدون حكم شارع ، محض به آراء و اهواء « 4 » ، حلال و حرام تجويز كرده شود .
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا إِلى ما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ إِلَى
و چون گفته شود ايشان را ؛ بيائيد بسوى آنكه نازل كرده خدا و بسوى
هامش
( 1 ) . منحصرا ، فقط
( 2 ) . وسيلهء
( 3 ) . حاصل مطلب اينكه
( 4 ) . تنها برپايهء آرا و اهواء ،