نازل مىشد ؛ بعد از آن ، اين آزادى شما و گنجايش اجتهاد باقى نمىماند ! بعد ازين بسيار شرم بود كه چيزى را خود شما سؤال كرده بوديد ، آن را بسر رسانده نمىتوانستيد . « 1 »
سنّة اللّه بدين قرار است كه وقتى كه در كدام معامله سؤالات به كثرت و كاوش كرده شود ، و خواه مخواه شقوق و احتمالات كشيده شود ، از آن طرف ، تشديد زياده شده مىرود ؛ زيرا ، اين گونه سؤالات آشكار مىنمايد كه گويا سائلين به نفس خود اعتماد دارند و هر حكمى را كه بيابند براى تحميل آن « 2 » به همه وجوه آماده مىباشند . اين نوع دعوى كه مناسب ضعف و افتقار بنده نيست ، باعث آن مىگردد كه از آن طرف احكام شديد داده شود ، و هر قدر كه بنده خويشتن را قابل ظاهر مىكند ، همان قدر امتحان وى هم سخت مىباشد ؛ چنان كه در قصهء « ذبح بقره » بنى اسرائيل چنين به وقوع پيوست .
در حديث است كه نبىّ كريم ( ص ) ارشاد فرمودند كه اى مردم ، خدا ( ج ) بر شما حج را فرض گردانيده است . شخصى صدا برآورد : آيا هر سال ، يا رسول اللّه ؟ فرمودند : اگر بلى مىگفتم ، هر سال واجب مىشد ، و شما آن را ادا كرده نمىتوانستيد ، در چيزى كه شما را آزاد گذارم ، شما هم مرا آزاد بگذاريد !
در يك حديث فرمودند كه از بين مسلمانان آن شخص مجرم شديد است كه در اثر سؤالات او چيزى حرام گردانيده شود كه حرام نبوده باشد ! بههرحال اين آيت در احكام شرعيّه باب اينچنين سؤالات دور از كار و بىضرورت را مىبندد .
در بعض احاديث مذكور است كه بعض افراد در باب واقعات جزئى از نزد نبىّ كريم ( ص ) سؤالات لغو مىكردند ، و به آنها ممانعت كرده شد . آن ، مخالفت تقرير ما نيست . در
« لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ »
« لفظ اشياء » را عام مىگذارند كه بر واقعات و احكام هر دو شامل باشد ، و در
« تَسُؤْكُمْ »
هم كه معنى آن شامل بر بد معلوم شدن چيزى است ، تعميم ملحوظ شود ؛ حاصل اين است كه نه در باب احكام سؤالات لغو نمائيد ، و نه در سلسلهء واقعات ؛ زيرا ، ممكن است جوابى كه بيايد بر شما ناگوار گذرد ؛ مثلا ، كدام حكم سخت « 3 » نازل شود ، و يا كدام قيد « 4 » زياد كرده شود ، و يا چنين واقعه ظاهر شود كه در آن فضيحت شما باشد ، و يا در اثر سؤالات بيهوده مورد زجر واقع شويد ؛ تمام اين احتمالات در تحت
« تَسُؤْكُمْ »
داخل است . اگر سخن ضرورى پرسيده شود ، در رفع كردن شبهه كه ناشى از دليل باشد هيچ مضايقه نيست .
هامش
( 1 ) . نمىتوانستيد ، به سرانجام برسانيد .
( 2 ) . تطبيق آن
( 3 ) . يك حكم سختى
( 4 ) . يك قيد