فَيُصْبِحُوا عَلى ما أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نادِمِينَ
( 52 )
پس مىشوند بر سخنى كه پوشيدهاند در نفسهاى خود پشيمان .
تفسير : نزديك است آن وقتى كه خدا به پيغمبر خود پيروزىها و غلبههاى فيصله كن عنايت كند ، و در مكّهء مكرّمه نيز كه مركز مسلّمهء تمام عرب است ، حضرت او را فاتحانه داخل گرداند ، يا سواى آن از حكم و قدرت خويش چيزى به روى كار آرد كه منافقان آن را ديده تمام توقّعات باطلشان خاتمه پذيرد ، و بر آنها منكشف شود كه نتيجهء موالات با دشمنان اسلام جز ذلّت و رسوايى در دنيا و عذاب اليم در آخرت چيزى نيست ! چون نتائج اين فضيحت و خسران پيش آيد ، آنگاه ، جز ندامت كشيدن و كف افسوس به هم ماليدن ، چيزى حاصل نشود :
« الآن قد ندمت و ما ينفع النّدم » ! « 1 » و چنين شد ؛ دشمنان اسلام چو غلبهء عامّ و فتح مكّه و غيره را ديدند ، حوصلههايشان تنگ شد . بسا يهود كه كشته شد و بسا كه جلاى وطن گرديد . همه اميدهاى منافقان بر باد رفت ، و صريحا در مقابل مسلمانان دروغگويىشان ثابت گرديد ، كوششى كه در موالات يهود كرده بودند ضايع شد ؛ و طوق خسران دنيوى و هلاك ابدى در گردنشان آويخته گرديد . در آيت آينده اين مضمون بيان مىشود .
وَ يَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خاسِرِينَ
( 53 )
و مىگويند مسلمانان ؛ آيا همان مردماند كه قسم مىخوردند به خدا به تأكيد ( سختترين قسمها ) كه ايشان با شمايند ؟ ! بر باد رفت عملهايشان ؛ پس ماندند در نقصان ( زيانكاران ) .
هامش
( 1 ) . اكنون پشيمان شدهاى ، امّا ديگر پشيمانى را چه سود ؟ !