لغت و اعراب :
نَظَرَ الشىءَ و انتظره : انتظار او را كشيد . أوّلَه إليه : أرجعه . تأويل ارجاع چيزى است بهسوى چيز ديگرى ، و گاهى مصدر به معناى مفعول است يعنى مرجوع شده . و تأويل : عاقبت شىء ، و تحقق خارجى وعد و وعيد است . تأويله ضمير مجرور راجع به كتاب است . أو نُردُّ عطف است به جملهء هل لنا من شفعاء بهتقدير « أو هل نردّ » .
تفسير :
وَ لَقَدْ جِئْنَاهُم بِكِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَى عِلْمٍ
يعنى : حقيقت اين است كه ما براى آنها كتابى آورديم كه از روى دانش آن را تفصيل دادهايم .
مراد از ضمير « هُم » اهل مكه و همهء انسانهاى موجود در عصر نزول اين كتاب و نسلهاى آنان تا زمان انقراض است . و مراد از تفصيل آن اعمّ از تفصيل الفاظ و محتواست . زيرا الفاظ آن تفصيل داده شده به سورههاى مختلف ، و سورههايش بهآيات متعدد ، و آياتش به جملات گوناگون ، و كلماتش به ظواهر و نصوص و محكمات و متشابهات . و محتوايش تفصيل داده شده به اصول دين و فروع شريعت و اخلاق انسانى و انواع معارف و فنون علوم و حكمتها و وعد و وعيدها و پند و اندرزها و قصص و امثال و غيره .
هُدًى وَ رَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
يعنى : در حالى كه اين كتاب ، سراپا هدايت و رحمت است . در نتيجه در هر موضوعى سخن بگويد به جانب حق و درستِ آن راه مىنمايد ، و پياده كردن آن هم رحمت براى جامعه است . و اين براى قومى است كه ايمان مىآورند .
هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ
استفهام تقريرى است . و تأويل كتاب حقايق و اهدافى است كه ظواهر و اخبارات و وعد و وعيدهاى كتاب بر آن تكيه دارد و از آنها حكايت مىكند .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 56
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٦