معناى آيه : مشركان و كفّار كه اين كتاب را نمىپذيرند و در برابرش تسليم نمىشوند آيا انتظار مىكشند يعنى انتظار نمىكشند مگر آن كه اهداف و حقايق مورد نظر آن تحقق خارجى پيدا كند . يعنى مثلًا در دنيا جنگ بدر پيش آيد و شكست بخورند و كشته شوند و در آخرت همه گرفتار عذاب خدا و آتش دوزخ گردند .
يَوْمَ يَأْتِى تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِن قَبْلُ قَدْ جَآءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ
يعنى : روزى كه تأويل اين كتاب بيايد ، يعنى قيامت برپا شود و وعد و وعيدهاى آن تحقق يابد و براى همه عيناليقين گردد ، آنان كه آن را قبلًا فراموش كرده بودند ، يعنى كفّارى كه همهء معارف آن را در دنيا به غفلت و فراموشى سپرده بودند ، در حال عجز و پشيمانى و حسرت و اقرار اضطرارى خواهند گفت : به راستى حال بر ما يقين شد كه فرستادگان پروردگارمان حق و راستى را براى ما آورده بودند ، ولى متأسفانه ما نپذيرفتيم .
فَهَل لَّنَا مِن شُفَعَآءَ فَيَشْفَعُواْ لَنَآ أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِى كُنَّا نَعْمَلُ
آنها در نهايت اضطرار به نحو استفهام رجايى يكى از دو راه را براى نجات خود آرزو مىكنند هرچند مىدانند مطلب از آرزو گذشته و محكوم به دوزخاند .
معناى آيه : پس آيا براى ما شفيعانى پيدا مىشوند كه ما را شفاعت نمايند ؟ و يا اينكه آيا ما به دنيا بازگردانده مىشويم تا غير از آنچه انجام مىداديم به جا آوريم ؟
قَدْ خَسِرُواْ أَنفُسَهُمْ وَ ضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ
يعنى : حقيقت اين است كه آنها خودشان را به زيان دادهاند . زيرا در معاملهء معنوى عامى كه ميان خداوند و بندگان او در جهان تكليف انجام يافته إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ [ توبه ، 111 ] آنها همهء عمر را كه سرمايهء تجارت بود به پوچ يعنى به هوسها و لذايذ دنيا فروختند ، پس خود را دادند و چيزى نگرفتند . و در آخرت نيز آنچه را از روى افترا شريكان خدا مىدانستند از بتها و ستارگان و موجودات ديگر از آنها گم شدند . يعنى در محشر آنها را نيافتند يا به دردشان نخورد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 57
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٧