وَنَادَى أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا يَعْرِفُونَهُم بِسِيَماهُم قَالُوا مَاأَغْنَى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ « 48 » أَهؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَايَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لَاخَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَاأَنْتُمْ تَحْزَنُونَ « 49 »
تفسير :
وَ نَادَى أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا يَعْرِفُونَهُم بِسِيمَاهُمْ قَالُواْ مَآ أَغْنَى عَنكُمْ جَمْعُكُمْ وَ مَا كُنتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ
مراد از « رجال » در اينجا اعيان و بزرگان اهل دوزخ است كه در دنيا به وسيلهء سلطه و جاه يا ثروت و مال در برابر حق تكبر ورزيده ، تسليم پيامبران الهى نمىشدند .
معناى آيه : و اصحاب اعراف در آن روز ، مردانى از اهل دوزخ را كه از صورت و قيافه آنها را مىشناسند ندا داده ، مىگويند : اجتماع و تحزّبتان در دنيا و گردآورى اموال و آن گونه كه تكبر مىورزيديد شما را بىنياز نكرد .
اين سخن به عنوان استهزا و شماتت و تحقير است . و مراد از « جمعكم » تحزّبهاى آنها در مقابل پيامبران و اهل دين و دولتهاى اسلامى است ، يا گردآوردن اموال از حلال و حرام براى مقابله با اهل حق .
أَهؤُلَآءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَايَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ
« هؤلاء » اشاره است به ضعفا و افراد سطح پايين جامعه در دنيا كه غالباً پيروان پيامبران بودند و در نظر آن رجال ، پست و بىارزش مىنمودند و آنان بهشت رفتن آنها را مسخره مىكردند و سوگند مىخوردند كه اينان مشمول رحمت حق نمىشوند . و خطاب اصحاب اعراف به سران اهل دوزخ است با اشاره به آن ضعفا كه به نحو استفهام تقريرى مىگويند :
آيا اينها هستند كسانى كه در دنيا سوگند مىخورديد كه خداوند هيچ رحمتى را به آنها نخواهد رساند ؟
تفسير روان (فارسى) — صفحة 53
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٣