از شئون تدبير او اين است كه همواره شب را بر روز مىپوشاند به طورى كه بهسرعت آن را دنبال مىكند . يعنى پيوسته شب را از جانب خاور همانند پردهاى بر روى ساكنان زمين مىكشد كه گويى روز را در تحت ستر عظيمى مىپوشاند . و اين پوشش هرچند پس از انقضاى ساعات شب نابود مىگردد و روز مىآيد لكن پس از گذشتن روز دوباره بازمىگردد و روز را مىپوشاند ، و اين عمل در تمام نقاط كرهء زمين از جانب خاور به سوى باختر به همين منوال انجام مىيابد . پس در واقع شب است كه روز را به سرعت و شتاب دنبال مىكند .
و حقيقت شب عبارت است از ظلمت مخروطى شكل سايهء كرهء زمين در نيمى از آن در ضد نيمهء مقابل آفتاب ، و همواره در حركت از جانب شرق به سوى غرب است به لحاظ آن كه زمين در حال چرخش از غرب به سوى شرق است . و اين سير شتابان را مىتوان به ساعتى 1800 كيلومتر اندازهگيرى نمود ، يعنى سيصد فرسنگ .
وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ
يعنى : و آفتاب و ماه و ستارگان را نيز آفريد در حالى كه همه مسخّر امر اويند . مراد اين است كه اين اعيان جوّى غيرمتناهى را كه همراه آسمانها آفريد ، تحت ارادهء تكوينى خويش قرار داد ، كه پيدايش شب و روز و دنبال كردن شب نسبت به روز و عكس آن نيز كه ذكر نشده ، از شئون همين تسخير است .
أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ
يعنى : آگاه باشيد كه خلق و امر ، از آنِ اوست . مراد از « خلق » مطلق آفرينش و خارج كردن شىء از كتم عدم به عرصهء وجود است . و مراد از « امر » در اينجا تدبير و تصرف است . و مقصود اين است كه آفرينش عالم و تدبير و تصرف در شراشر اجزاى آن منحصراً از آنِ خداست و آنچه از بشر صادر مىگردد از اقسام توليدات و فنون اختراعات ، تجزيه و تركيب در مواد اوليهء مخلوق خدا و مونتاژ كردن آنهاست . و بر فرض ايجاد و خلق ، وى به منزلهء آلت است و موجِد حقيقى خداست .
تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
يعنى : خداوند پر بركت است و همهء خيرات و بركات از او به موجودات افاضه مىشود ،
تفسير روان (فارسى) — صفحة 59
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٩