لغت و اعراب :
و كذلك اشاره است به عذابهاى مذكور كه مشبَّهٌ بِهاند و كلّى قابل انطباق آن بر همهء افراد مشبَّه است . مشهود يعنى مشهودٌ فيه ، از شَهِدَ به معناى حَضَر ؛ يا مشاهده شده از شَهِدَ به معناى مشاهده كرد . اجَل : مجموع مدت تعيينشده بر شىء ، و آخر مدت مزبور .
تفسير :
وَكَذلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِىَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ
يعنى : و اين گونه است مجازات پروردگار تو آن گاه كه مجتمعات را در حالى كه ستمكارند مؤاخذه و مجازات كند . و اين تشبيه از قبيل تشبيه كلى بر برخى از مصاديق است ، يعنى مؤاخذهء ستمكاران به طور كلى نظير اين مصاديق است كه ذكر شد . همانا مؤاخذهء خداوند بس دردناك و سخت است .
إِنَّ فِى ذلِكَ لَآيَةً لِمَنْ خَافَ عَذَابَ الآخِرَةِ ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ
بدون شك در اين داستانها و حوادث نشانهاى است براى كسى كه ترسى از عذاب آخرت در دل او تحقق يابد . مراد از نشانه ، عبرت است و يا علامتهاى حاكى از علم و قدرت و حكمت خداوند . و روز آخرت روزى است كه مردم در آن گردآورى مىشوند ؛ يعنى از نخستين فرد انسان كه آدم ابوالبشر است تا واپسين فرد از نسل او . و توصيف يوم به « مجموعٌ لَه » به لحاظ اين است كه اين اجتماع واقع شدنى است و مقتضاى حتمى آن روز و براى هدف خاص عظيم آن روز است .
و آن روز ، روز مشهود است ؛ يعنى علاوه بر انسانها همهء اجنّه و پريان و فرشتگان الهى و همهء حيوانات اهلى و وحشى در آن روز حاضر خواهند شد . و مشهود است يعنى حاضران آن صحنه همهء حوادث جاريه را كه از جمله محاكمه و مجازات انسانهاست خواهند ديد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 503
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٠٣