لغت و اعراب :
مجادله : مخاصمه و دشمنى ، نُصح : گفتار يا كردار مصلحتآميز . اغواء : از راه حق بيرون بردن . و دربارهء خداوند هميشه بالتسبيب استعمال مىشود ، مانند رها كردن اهل طغيان در طغيان خود . و لاينفعكم جزاء مقدمهء ان شرطيهء اول است ، و شرطيهء اول با مدخولش جزاء ان شرطيهء دوم است ، و تقدير كلام اين است : « إن كان اللَّه أراد اغواءَكُم فإن أردت نصحكم لاينفع » .
تفسير :
قَالُوا يَانُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِن كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ
يعنى : گفتند : اى نوح ، به راستى با ما خصومت كردى و بسيار هم خصومت كردى ؛ اگر تو از راستگويانى آنچه را به ما وعده مىدهى - يعنى از فرود آمدن عذابهاى آسمانى - بر ما بياور .
ظاهر آيه اين است كه اين سخن آنها پس از گذشت مدتى از دعوت بوده ، دعوتى كه حداقل مدتش نهصد و پنجاه سال بوده . و محتمل است كه پس از دعوت چندين نسل تبادل يافته و هر نسلى انكار و كفر و عناد را از نسل پيشين مىگرفتند . و بعيداً محتمل است كه عمر عادى بشر در آن عصر همانند عمر نوح نبى بوده . و به هر حال آنها در برابر منطق قوى و رساى نوح و معجزات او عاجز ماندند ، و علىالظاهر برهانى نماند كه نوح براى آنها اقامه نكرده باشد ، و معجزى نماند كه ارائه نداده باشد . و در اين بين بود كه به خدا عرضه داشت : پروردگارا ، من قوم خود را شبانهروز دعوت كردم و در خلوت و جلوت به سوى تو خواندم ، لكن دعوتهاى من براى آنها جز انكار و فرار نيفزود . به سورهء نوح هم مراجعه شود .
قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُم بِهِ اللَّهُ إِن شَاءَ
يعنى : نوح گفت : جز اين نيست كه خداوند هر وقت بخواهد عذاب بر شما مىآورد .
يعنى عذاب در دست من نيست ، زيرا من مبلّغ پيام خدا و شريعت اويم و اما عذاب و كيفر
تفسير روان (فارسى) — صفحة 455
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٥٥