مشركانى كه پس از دعوت پيامبران ، از روى هوا و عناد بر كفرشان اصرار ورزيدهاند . و مراد از « كلمهء خداوند » نوشتهشدن استحقاق دوزخ براى آنها در لوح محفوظ است كه قابل تغيير و محو و اثبات نيست ) آنها هستند كه هرگز ايمان نمىآورند ؛
[ توبه قوم يونس ( ع ) ]
وَلَوْ جَاءَتْهُم كُلُّ آيَةٍ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ
يعنى : هر چند براى آنها هر نوع آيه و نشانهاى بيايد ( مراد همهء معجزاتى است كه آنها خود اقتراح و درخواست كنند يا خدا براى آنان بفرستد ) تا آن گاه كه عذاب دردناك را ببينند ، چنان كه در گذشته اقوام نوح و هود و صالح و لوط و موسى چنين بودند .
فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَها إِيمَانُهَا
يعنى : پس چرا مجتمعى پيدا نشد كه ايمان بياورد تا ايمانش او را سود بخشد ؟ يعنى چرا از ميان مجامع و اقوام گذشته كه با عذابهاى دستهجمعى نابود گشتند نظير قوم نوح و هود و صالح و لوط و شعيب و غير آنها ، مجتمعى پيدا نشد كه به موقع و در حال اختيار و پيش از حتمى شدن عذاب ، ايمان آورد تا از ايمانش سود بَرَد ؟ !
إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْىِ فِى الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ
يعنى : مگر قوم يونس ، يعنى آنها را استثنا مىكنم ، آنها هنگامى كه به موقع ايمان آوردند ما عذاب خواركننده و رسوايىآور را از آنها در زندگى دنيا بر طرف كرديم و آنها را تا مدتى برخوردار نموديم .
وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَميعاً أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ « 99 » وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ « 100 »
مقدمتاً بايد گفت : مشيّت و اراده مترادفاند به معناى خواستن . و اراده در اصطلاح اهل