فرعونيان و قرار گرفتن در وفور نِعَم الهى ، كفران نعمت كردند و از روى علم و عمد بهاختلاف پرداختند .
معناى آيه : و حقيقت اين است كه ما بنىاسرائيل را در منزلگه صدق جاى داديم ، و از پاكيزهها به آنها روزى داديم .
كلمهء « صدق » به معناى راستى و درستى است و چون عنوانى به آن اضافه شود مانند وعدهء صدق و لسان صدق ، مراد آن است كه اين عناوين ، واجد آثار و لوازم مطلوب است نه فاقد آن . و معناى وعدهء صدق آمدن وفا به دنبال آن و لسان صدق ترتّب آثار خوب و صدق بر گفتار آن است . پس معناى منزل و مسكن صدق ، وجود آثار مطلوب از آن مسكن است ، مانند آب و هواى پاكيزه ، وفور نعمت ، سرسبزى محل و نحو آن . و مراد از اين منزل در آيه ، بيتالمقدس و شامات است خاصه در آن عصر كه نعمت در آنجا بسيار فراوان بوده است . و بنابراين جملهء « و رزقناهم » توضيح صدق است و اشاره به آن كه آنچه داديم همه حلال شرعى و پاكيزهء طبعى بود .
فَمَا اخْتَلَفُوا حَتَّى جَاءَهُمُ الْعِلْمُ
يعنى : پس اختلاف نكردند تا آن گاه كه علم به معارف تورات براى آنان حاصل شد .
مفاد فاء در اول آيه اين است كه پس از آن همه نعمتها ، آنان با يكديگر به اختلاف برخاستند و اختلافشان پس از علم و ادراك پيدا شد . و مراد ، نزاع و اختلاف آنها در كتاب آسمانى تورات است كه پس از عبور از رود نيل و پيش از گرفتارى در تيه ، براى آنها نازل گرديد و موسى و هارون در تعليم آن كوشيدند ، و پس از ارتحال هر دو پيامبر ، علماى آن كتاب با هم در اختلاف شديد قرار گرفتند و به بيش از هفتاد فرقه متفرق گشتند و اين اختلاف تا زمان ظهور اسلام ادامه داشت .
و ممكن است مراد از اين جمله بيان اختلاف يهود دربارهء پيامبر اسلام و كتاب و شريعت او باشد . يعنى آنها پيش از مبعوث شدن محمد صلى الله عليه و آله به بعثت و كتاب و شريعت او معتقد و مؤمن بودند و اختلافى در ميانشان نبود تا آن گاه كه پيامبر مبعوث شد و بهقرائن قطعىِ موجود در كتابشان ، و در وجود اقدس پيامبر اسلام و كتاب و سيرهء عملى او ، براى آنها علم به صدق او پيدا شد ، سپس ميانشان اختلاف افتاد و عدّهاى منكر او شدند .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 416
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤١٦