خَرَصَ - از باب نَصَر و ضَرَب - : دروغ گفت ، حدس و تخمين زد . أبصر الطريق : روشن شد راه . ذلك اشاره به جعل است .
تفسير :
أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَن فِى السَّماوَاتِ وَمَن فِى الْأَرْضِ وَمَا يَتَّبِعُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ شُرَكَاءَ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
يعنى : آگاه باشيد ، حقيقت اين است كه هركس و هر چيز كه در آسمانهاست و هركس و هر چيز كه در زمين است همه از آنِ خداوند است ، يعنى ملك حقيقى خداست و او خالق و حافظ و مدير و مدبّر امور آنهاست . و كسانى كه غير خدا را مىخوانند ، يعنى بتها و ستارگان و نحو آنها را به عنوان شريك خدا مىخوانند ، آنها به حقيقت پيرو شريك خدا نيستند ، زيرا آنها جماداتى بىاثر و بدون علم و اراده و فاقد شئون ربوبيتاند و چگونه مىتوانند در الوهيت و ربوبيت و تصرف در جهان هستى شريك خدا شوند ؟ بلكه آنها پيروى نمىكنند مگر از ظنّ و گمان و عقايد خرافى موهوم گذشتگان و آنها جز دروغ نمىگويند و جز به حدس و تخمين سخن نمىگويند .
هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِراً
اين آيه ، تتميم بيان مالكيت خدا و برخى از شئون ربوبيت اوست كه در آيهء سابق اشاره شد . يعنى : اوست كسى كه شب را به نفع شما آفريد كه در آن سكونت و آرامش گزينيد ، و روز را روشن و آشكار ساخت ، يعنى براى آن كه در آن بهسوى تأمين اهداف زندگى و تنظيم و تكميل شئون حيات به راحتى سعى و تلاش نماييد .
إِنَّ فِى ذلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ
يعنى : بىترديد در اين جعل و آفرينش نشانههايى است براى گروهى كه مىشنوند .
مراد اين كه دقت در چگونگى تولد شب و روز و آثار وجودى هريك و دخالت اختلاف و آمد و شد آنها در حيات و بقاى ساكنان شب و روز كه كاشف از حِكَم و مصالح بىپايان است ، به نشانههاى بسيارى از توحيد حق و ربوبيت او رهنمايى دارد براى آنها كه گوش دلشان مىشنود .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 399
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٩٩