لغت و اعراب :
و يوم متعلّق است به « اذكر » مقدّر . مكانَكم منصوب است به فعل محذوف بهتقدير « الزموا مكانكم » ، و أنتم بدل است از فاعل آن . زيَّل بينهما : جدا كرد ميان آن دو را . إن كنّا « إن » مخفّفهء از مثقّله است بهقرينهء لام لَغافلين ، و اسم آن محذوف است ، و جملهء آخر آيه خبر است و تقدير : « إنّ الشأن كنّاغافلين » . بَلَا الرجلَ - از باب نَصَر - : آزمايش نمود او را .
اسلاف : گذراندن ، مقدّم داشتن .
تفسير :
وَيَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا مَكَانَكُمْ أَنتُمْ وَشُرَكَاؤُكُمْ فَزَيَّلْنَا بَيْنَهُمْ
يعنى : و به ياد آور روزى را كه آنها را دستهجمعى و همگى ، يعنى مؤمن و كافر و مرد و زن را ، در روز حشر در محكمهء حساب و داورى گرد مىآوريم ، سپس به كسانى كه در دنيا به خدا شرك ورزيدهاند مىگوييم : شما و شريكانتان ، يعنى هر شيئى و هر شخصى كه او را شريك خدا مىكرديد از بتان و ستارگان و فرشتگان و پيامبران ، سرجاى خود قرار گيريد ، يعنى هر يك از عابدان و معبودان در جاى مناسب ماهيت و هويت خويش ثابت و مستقر گردد . و پس از تعيين امكنه براى هر يك ، ميان آنها جدايى مىافكنيم ، بدين معنا كه چون روشن شد همهء معبودان و عابدان ، ممكناتى محدود ، و در قبضهء قدرت حق تعالى مقهور ، و در همهء روابط خود در برابر خداوند عاجزند ، طبعاً در همهء انظار به وضوح ميانشان جدايى مىافتد . و يا آن كه پس از تعيين مقرّ همه در مرحلهء بازجويى و داورى ، فساد عقايد و پليدى شرك و كفر و قداست ايمان را از هم جدا مىكنيم .
وَقَالَ شُرَكَاؤُهُم مَا كُنتُمْ إِيَّانَا تَعْبُدُونَ
يعنى : در همانجا كسانى كه مشركان آنها را شريك خدا كرده بودند ، يعنى معبودهاى
تفسير روان (فارسى) — صفحة 374
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٧٤