حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا
يعنى : رشد و رويش گياهان به آنجا رسد كه روى زمين زينت و طراوت خود را دريابد و مزيّن و آراسته گردد و اهل زمين و ساكنانش گمان كنند كه آنها اين قدرت را دارند ، و يا آن كه يقين كنند كه به برداشت و درو و استفاده از حاصل آن قادر خواهند بود ؛
أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَاراً فَجَعَلْنَاهَا حَصِيداً كَأَن لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ
اين جمله جواب « اذا أخذت » است ، يعنى : پس از تكامل رشد گياهان و سرسبز شدن زمين ، به ناگاه فرمان ما شبانه يا در روز فرا مىرسد و همه را به صورت زرعى از ته درو شده درمىآوريم كه گويى ديروز آن زمين يعنى نباتات و گياهان آن سرپا نبوده است .
مراد از فرمان در اينجا دستور اكيد خدا به فرشتگان متصرف در امور جهان و يا فرمان تكوينى و ارادهء حتمى خود خداوند است كه به صورت تگرگى كوبنده ، گرما و سرمايى سوزان ، سيلى ويرانگر ، بادى مسموم ، صاعقهاى آتشزا ، حشراتى نابود كننده و آفاتى ديگر ظهور مىكند و اثر مىگذارد .
كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
يعنى : اينگونه ما آيات خود را براى گروهى كه اهل تفكرند تفصيل مىدهيم ، يعنى باز و روشن مىكنيم . مراد از آيات ، آيات تلاوت شده در اينجاست كه انبوهى از معارف توحيد را تفصيل مىدهد ، و يا آيات تكوينى و حوادث خارجى است از پديدههاى عجيب خلقت ، و مزيّنشدن صفحهء گيتى به انواع زينت ، و سپس عروض تبدّل و تغيّرِ موجب عبرت ، كه همه آيهها و نشانههاى وجود و قدرت و علم و حكمت اوست .
بايد دانست كه آوردن اينگونه مثالهاى حاكى از غضب و عذاب ، به خاطر اين است كه وجههء سخن با طاغيان مردم و تهديد از عواقب كفر و فسق آنهاست ، و گرنه خدا را در صحنهء گيتى مناظر سرسبز اعجابانگيز و سرورآفرين بسيار است كه مهلت بقا و توفيق برخوردارى از آن را تا آخرين مراحل عطا فرموده است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 371
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٧١