[ ستمكارترين مردم ]
تفسير :
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ
تتمهء سخن دربارهء بتپرستهاست . يعنى پس چه كسى ظالمتر است از آن كس كه بر خدا دروغ بندد ، يا آن كس كه آيهها و نشانههاى او را دروغ شمرد و انكار كند ؟ ! در اين آيه دو طايفه ظالمترين مجرمان و طاغيان شمرده شدهاند :
1 ) آنان كه بر خدا افترا بستند ، مانند مشركان كه بتها را شريك خدا در ربوبيت كردند ، و آنها را شفيعان خود در نزد خدا و رسانندگان مردم به خدا دانستند ، و فرشتگان را دختران خدا خواندند . و مانند يهود كه عُزَير را فرزند خدا ناميدند . و مانند نصارا كه عيسى را خدا يا محلّ حلول خدا يا يكى از سه خدا دانستند .
2 ) آنان كه آيات او را انكار و تكذيب كردند ، يعنى آيات تدوينى قرآن را كه با انحرافات كفر و شركشان منافات داشت ، و آيات تكوينى و نشانههاى توحيد و جلال و جمال او و نشانههاى بعث و رستاخيز را كه نزد عقل و خرد ، موجودات جهان بهتنوّع در حالات و كمّ و كيف وجودشان ، شهادت صادقانه به آن مىدهند . به يقين گنهكاران هرگز رستگار نمىشوند .
وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللَّهِ
يعنى : و آنها به غير خدا و به جاى او چيزى را پرستش مىكنند كه نه به آنها آسيبى مىزند و نه سودى مىرساند ( منظور بتهايى است كه بهدست خود مىساختند ) و مىگويند : اينان شفيعان ما نزد خدا هستند ، يعنى براى دفع مضرّات و آفات ، و جلب منافع و نيازها ، و براى اسقاط گناهان و رهايى از عذاب و بالابردن درجات .
قُلْ أَتُنَبِّؤُنَ اللَّهَ بِمَا لَايَعلَمُ فِى السَّماوَاتِ وَلَا فِى الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ
يعنى : اى پيامبر ، بگو : آيا شما خدا را از آنچه براى آن در آسمانها و در روى اين زمين ربوبيتى نمىشناسد آگاه مىكنيد ؟ يعنى خدا چيزى را شريك خود و مستحقّ پرستش و صالح براى شفاعت و مقرّبيت در نزد خود در آسمانها و زمين نمىداند . كنايه از اينكه چنين موجودى نيست و گرنه خدايى كه علمش محيط بر همه چيز است آن را مىدانست .