جمعش أودية ، درّه و محلّ سيل در جنگل و غيره است و استعمالش در مطلق روى زمين و صحرا شايع است . أحسن ماكانوا ؛ اضافهء أحسن بهموصول ، اضافهء صفت به موصوف است ، بهتقدير « ليجزيهم بما عملوا الذى هو أحسن » .
تفسير :
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
يعنى : اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، تقوا پيشه كنيد ، يعنى به اجتناب از عقايد و اخلاق و عملهاى ناپسند و حرام . و با راستگويان باشيد ، يعنى راستگو در ابعاد سهگانهء انسانى مزبور . و صادقان را خدا در مواردى از اين كتاب كريم تعريف كرده كه از آن جمله آيهء 177 از سورهء بقره است . در اين حكمت معيت ، صدق و راستى صادقان دانسته شده است كه نشان مىدهد صدق بيشتر صادق ، معيت و همراهى بيشتر با او را مىطلبد . در نتيجه معيت با پيامبر و امام معصوم بايد بيش از هر كس ديگرى باشد ؛ همانطور كه در برخى روايات مراد از صادقين در اين آيه معصومان عليهم السلام دانسته شدهاند .
مَاكَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُم مِنَ الْأَعْرَابِ أَن يَتَخَلَّفُوا عَن رَسُولِاللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَن نَفْسِهِ
يعنى : براى اهل مدينه و كسانى كه از باديهنشينان اطراف آنان هستند ، هرگز سزاوار نيست ، يعنى شرعاً جايز و عقلًا پسنديده نيست كه از رسولخدا تخلّف نمايند ، يعنى در مواردى كه اجتماع در نزد او و حضور در تحت فرمانش لازم است نظير جنگهاى ابتدايى يا دفاعى و غير آنها ، غيبت نمايند . و نيز سزا نباشد كه نفس خود را بر نفس او ترجيح دهند ، يعنى در موارد خطر به خود پردازند و از او غفلت كنند ، يا محل خطر را ترك كنند و او را تنها بگذارند ، بلكه لازم است جان خود را وِقايه و وسيلهء حفظ او قرار دهند .
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ لَايُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَانَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِى سَبِيلِاللَّهِ وَلَايَطَؤُنَ مَوْطِئاً يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَايَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُم بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَايُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ
يعنى : اين عدم جواز تخلّف و ترجيح خود بر او ، به خاطر اين است كه مسلمين را هيچ تشنگى و رنج سفر و گرسنگىاى در راه خداوند نمىرسد و به هيچ مكانى كه كافران را به
تفسير روان (فارسى) — صفحة 339
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٣٩