وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُم مَايَتَّقُونَ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ « 115 » إِنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَمَا لَكُم مِن دُونِ اللَّهِ مِن وَلِيٍّ وَلَانَصِيرٍ « 116 »
تفسير :
وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُم مَايَتَّقُونَ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ
يعنى : و هرگز خدا را نسزد و مطابق عدل و لطف و حكمتش نباشد كه گروهى را پس از آن كه آنان را به راه راست هدايت كرده ، گمراه سازد . يعنى پس از ابلاغ اصل دين بهوسيلهء پيامبران و اتمام حجت ، و پذيرا شدن آنها نسبت به اتمام آن و تعليم معارف و فروع آن ، همه را رها كند و در ضلالت افكند ، مگر آن كه آنچه را كه بايد از آن بپرهيزند از شئون دين و فروع شرع براى آنها آشكار نمايد ، و گرنه لازم مىآيد كه فيّاض مطلق ، مستعدّان فيض را بدون جهت از فيض خويش محروم سازد . بىترديد ، خداوند به همه چيز داناست .
مراد اين است كه خداوند ، حرمت ميل به كفّار و استغفار براى آنها و لزوم پرهيز از آنان را براى شما بيان كرده ، پس بههوش باشيد و مورد اضلال خدا قرار نگيريد . و گويى تقدير اين است : « فقد بيّن لكم ما تتّقون » .
إِنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ يُحْيِى وَيُمِيتُ وَمَا لَكُم مِن دُونِ اللَّهِ مِن وَلِىٍّ وَلَانَصِيرٍ
يعنى : حقيقت اين است كه مُلك آسمانها و اين زمين از آنِ خداوند است ، ملكيت حقيقى بر آنها و حاكميت و سلطهء مطلقه بر آنها از آنِ خداست . زنده مىكند و مىميراند ، يعنى آنچه از موجودات كه نام زنده دارد از حيات نباتى و حيوانى و انسانى و غيره ، همه را او زندگى مىبخشد . و هر چيزى كه حيات از او سلب مىشود او مىميراند . و براى شما بشرها جز او هيچ سرپرست و ياورى نيست . اين آيه نيز اشاره به تحذير از كفّار است ، زيرا
تفسير روان (فارسى) — صفحة 335
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٣٥